Tags

HISTORISCHE ACTUALITEITEN

In nummer 125 van het kwartaalblad HeerlijkHeden berichtten we over de archeologische vondsten op het terrein van Hageveld, die te voorschijn kwamen bij de aanleg van een ondergrondse parkeergarage voor het toekomstige appartementencomplex. Door de heer Frits Hazenberg zijn bij de grondwerkzaamheden enige tientallen beschadigde metalen beslagstukjes van boeken gevonden. Vrijwel zeker de enige restanten van tijdens de Haarlemse Beroerten verbrande boeken uit de kloosterbibliotheek. Dit verklaart tevens waarom géén boek uit de Bernardietenconvent is overgeleverd. Op een schrijven naar ArcheoMedia bv is ons onlangs bericht dat deze instelling op dit moment bezig is met de determinatie, studie en uitwerking van het vondstmateriaal en met de analyse van de sporen. Het is de bedoeling dat een rapport van bevindingen wordt uitgebracht waarin alle onderzoeksresultaten beschreven staan. “Gezien de omvangen de hoeveelheid aan vondsten zal dit onderzoek toch enige tijd in beslag nemen” schrijft projectleider Senne Diependaele.

Voorbeelden van boekbeslag (van messing) afkomstig van abdijbibliotheek de Hemelpoor in Heemstede [Frits Hazenberg: Landgoed Hageveld Heemstede; 5000 jaar bewoningsgeschiedenis, 2011]

Voor het VOHB-fotoarchiefontvingen we van mevrouw Milatz uit Velserbroek een fraai ingelijste foto van de versierde entree van de Hartekamp. Deze “staatsiefoto” is gemaakt bij gelegenheid van het vijftigste bezoek van de verdreven keizer Wilhelm II aan de Hartekamp. Van de acht personen die voor de fotograaf poseerden noemen we behalve de keizer in ballingschap, diens echtgenote prinses Hermine, mevrouw Cataline von Pannwitz-Roth en haar enige dochter Ursula.

Grafisch en fotomateriaal, alsmede een schilderij uit het VOHB-archief met impressies van Groenendaal zijn tot 8 januari 2006 tentoongesteld in bezoekerscentrum Ecodroom

Met ingang van 2005 zijn de Archiefdienst voor Kennemerland (AvK), Jansstraat 40, en het Rijksarchief in Noord-Holland (RA-NH), Kleine Houtweg 18, gefuseerd tot het Noord-Hollands Archief (NHA) met twee locaties en één directeur, drs. Lieuwe Zoodsma. Deze instelling (aan de Janstraat waar de middeleeuwse Janskerk in 2006 wordt verbouwd tot publieksruimte) bezit o.a. het  heerlijkheidsarchief van Heemstede en voormalige regiocollectie van de Heemsteedse bibliotheek. Min of meer als vervolg op kwartaalblad “Kennemer Kroniek” verscheen tijdens de geslaagde landelijke archievendag op 29 oktober. het eerste nummer van een nieuw informatieblad NHA-nieuws. Donateurs van de Stichting Vrienden van het Noord-Hollands Archief ontvangen het blad gratis ontvangen. Men kan zich voor 15 euro aanmelden bij het archief of per e-mail: info@noord-hollandarchief.nl Tot de recente aanwinsten van voornoemd archief behoren een ets uit 1918 van het Oude Slot te Heemstede alsmede een prachtige tekening (34 x 53 centimeter) van de Hartekamp door de Haarlemse kunstenaar Hendrik Tavenier (1734-1807).

Tekening van de Hartekamp, in 1773 vervaardigd door Hendrik Tavenier (atlas N.H.Archief)

Tekening van de Hartekamp, in 1773 vervaardigd door Hendrik Tavenier (atlas N.H.Archief)

De tekening vermeldt in signatuur de naam van de kunstenaar en jaartal 1773.  Het is na de plattegrond uit 1708 de eerste grootformaat afbeelding van het met vier stenen vazen versierde hekwerk en daarachter de voorgevel van het herenhuis, waarbij een springend hert als windvaan  duidelijk herkenbaar is. Tavenier was een leerling van de behangselschilder Jan Augustini en voornamelijk een topografisch tekenaar van taferelen in Haarlem en omgeving, die ook wel naar anderen kopieerde. Hij was vooral goed in de voorstelling van voorstellingen met straten, gebouwen e.d., maar zwak in het weergeven van personen die soms welhaast op het papier lijken te zweven. De tekening bleef vermoedelijk tot het overlijden van baron Barthold van Verschuer op de Hartekamp. Na enige omzwervingen kwam het kunstwerk in bezit van jonkheer F. van Lennep en thans heeft het dus een waardige bestemming gevonden in de Kennemer Atlas.

In de voorbije maanden verschenen wederom verscheidene publicaties die voor de historie van Heemstede en/of Bennebroek van belang zijn.

Van de hand van Christian Bertram kwam een lijvig boekwerk (met cd-rom) uit: “Noord-Hollands Arcadia”. Een beschrijving in 539 pagina’s van ruim 400 Noord-Hollandse buitenplaatsen en tekeningen, prenten en kaarten uit de Provinciale Atlas Noord-Holland. Uit Bennebroek zijn acht hofsteden beschreven: Duinwijk (Huis te Bennebroek), Bos en Berg, Bijweg, Duinlaan (Vredenhoeve), Duinlust, Duinzicht, Middendorp en Huis ter Rust. Uit Heemstede, inclusief Berkenrode, zijn zo’n 26 buitenplaatsen weergegeven.

Bij gelegenheid van het halve eeuwfeest van boekhandel Blokker in Heemstede schreef een fraaie publicatie, geschreven door vast geschiedschrijver van dit boekenbedrijf, de in Oosterhout wonende maar uit Heemstede afkomstige neerlandicus Hans van der Prijt: “’Die Boekhandel is er altijd geweest’ 50 haar Boekhandel Blokker.” Het bevat naast een historie de neerslag van interviews met zeven bekende gebruikers en schrijvers alsmede de bijzondere correspondentie sinds 1996 tussen een klant in Japan Mitsunori Muramoto en zijn “Boekenkoning Clemens Hoevenaars”.

Mitsunori

De Japammer  Mitsunori Muramoto op 75-jarige leeftijd

Recent kwam alweer het zevende Jaarboek uit van de Stichting Reünisten Hageveld, waarin aardige herinneringen aan kleinseminarie Hageveld. Oud-Hagevelder, de heer Jos Huesken, die als rector vertrok publiceert hierin de ontwikkelingen rond het gebouw dat begint met een zinsnede uit een gedicht van Jean Pierre Rawie, 28 januari 2005 op een plaquette aangebracht in de voormalige koepel, tegenwoordig aula en theaterzaal:  “…dat, steeds als men het nieuwe met het oude opnieuw behoedzaam in de waagschaal legt, voor volgende geslachten blijft behouden…”

De Haarlemse smederij Felix, opgericht in 1828 gaf een jubileumboek uit, dat eindigt met een geïllustreerde beschrijving van het smeedijzeren toegangshek van de Heemsteedse buitenplaats Berkenrode.

De Tweede Wereldoorlog blijft nog altijd tot nieuwe geschriften leiden. Mevrouw Elly Jansen uit Oosterhout schreef nogmaals over  het “Spiel” dat de Duitse geheime dienst speelde met de radiogroep “Heemstede” ofwel ECH3.

Mevrouw Ati von Glahn-Yzer uit Hilversum stelde een nieuwe publicatie samen over haar vader R.Yzer, die tijdens de bezettingsperiode op het adres Joh. Vermeerstraat 3 woonde.

In het Engelstalige boek “Things we couldn’t say” door Diet Eman en James C. Schaap komt ook Heemstede een aantal keren voor als onderduikadres van de schrijfster Diet Eman, die samen met Corrie en Betsie Boom in de gevangenis belandde. Deze publicatie bevat de levensbeschrijving van een vrouw die met  Hein Sietsma haar leven in de waagschaal stelde om (honderden) joodse medeburgers in de bezettingstijd te redden, wat haar verloofde met de dood moest bekopen. De publicatie verscheen ook in een Nederlandse editie onder de titel ‘Die hun leven niet liefhadden tot de dood’ (Vaassen, Medema, 1995).

heemsteder

Luuc van der Ouw biedt Hans Krol de Kerkbladen voor Heemstede 1928-1935 aan, tegenwoordig aanwezig in het Noord-Hollands Archief (de Heemsteder, 26 april 1995)

 

Het Historisch Museum Zuid-Kennemerland aan het Groot Heiligland veranderde na 30 jaar zijn naam in Historisch Museum Haarlem. Erelid ing. Ben van Tongeren, die gedurende 18 jaar de VOHB in het bestuur van het HMZK vertegenwoordigde, berichtte deze nieuwe naam zeer te betreuren. Overigens is in het onderschrift van het nieuwe logo de aanduiding “Cultuurhistorie van Zuid-Kennemerland” bewaard gebleven.

In het vorige nummer werd bericht over de ontwikkelingen ten aanzien van het R.K.kloosterensemble Bennebroek. Door de Vereniging Meerwijk-Bennebroek, gesteund door o.a. het Cuypersgenootschap, was een bezwaarschrift ingediend tegen het besluit van 29 november 2004 door de staatssecretaris van onderwijs, cultuur en wetenschap het kloostercomplex niet aan te wijzen als rijksmonument. In een schrijven van 4 oktober 2005 bericht de staatssecretaris van ocw  dat de monumentale waarde van het complex in zijn geheel moet worden beoordeeld. Eerder is dat niet gebeurd. Ondanks deze omissie is de aanvraag tot beschermd rijksmonument opnieuw afgewezen.

Luchtfoto van het St.Luciaklooster in Bennebroek

Café de Eerste Aanleg, op de hoek van de Raadhuisstraat en Kerklaan, bestaat in 2005 111 jaar. Josephus Peijst startte hier 2 augustus 1894 een “koffiehuishouding” op de plaats van een afgebroken tapperij die al uit 1838 dateerde. Het 111de jubileumjaar was reden voor eigenaar Cees Heger een historische week te organiseren van 23 tot en met 29 oktober jongstleden. Er was een fototentoonstelling over oude horeca-etablissementen in Heemstede in de bovenzaal en Cees Peper trad op als Adriaen Pauw

Café De Eerste Aanleg in Heemstede

Als Heemsteeds bekendste kunstschilder uit de 19e eeuw geldt vrij algemeen Willem Vester (1824-1895), wiens romantische werk momenteel zeer gewild is. In HeerlijkHeden is meermalen aandacht aan hem besteed. Door een nazaat uit Haarlem zijn wij thans op de hoogte gesteld van een onbekend doek in familiebezit, met een voorstelling van de Vredesbrug van het Oude Slot.

Witte zwanen, zwarte zwanen….oftewel de geschiedenis herhaalt zich….

Zwarte zwanen

Zwarte zwanen

Een oudhollands recht was de zogeheten zwaandrift: het recht van steden en ambachtsheerlijkheden om tamme zwanen te houden. De Zwanendrift was een van de heerlijke rechten die in 1798 zijn afgeschaft, al bleef het “Register der Zwanen-driften en Jagten” tot in het midden van de 19e eeuw gehandhaafd. Ook de Heren van Heemstede genoten van dit door de grafelijkheid gegeven privilege. Ridder Jan van Heemstede, tevens van Benthuizen (nabij Hazerswoude) ontving van zijn neef Lodewijk van Montfoort, heer van Hazerswoude omstreeks 1450 een koppel witte zwanen om in de slotgracht te vertoeven. Een probleem was, ook in later tijd, dat de zwanen zich niets van gemeentegrenzen aantrokken en bij tijd en wijle rustig over de grens naar Haarlem zwommen. Dat leidde in 1655 tot een verdrag. De burgemeesters van Haarlem en Gerard Pauw, heer van Heemstede, sloten een overeenkomst, waarbij werd bepaald dat de zwanen van Haarlem binnen de jurisdictie van Haarlem en die van Heemstede omgekeerd ongehinderd mogen zwemmen.

Anno 2005 zijn door de huidige exploitante van het Oude Slot vijf zwarte zwanen in de slotgracht uitgezet, afkomstig uit de woonplaats van haar zakenpartner  in Hazerswoude. Bij gebrek aan een verbinding met open vaarwater zijn de zwanen aan de wandel gegaan en hebben zij via de Ringvaart voor het Spaarne gekozen. Daar zijn ze regelmatig gezien en extra gevoed door bewoners aan de kadeoevers. Ze verjoegen nabij molen de Adriaan de daar reeds ronddobberende witte zwanen

Omdat de huidige Slotvrouwe in navolging van haar voorgangers op haar strepen stond en eiste dat de gevederde dieren terug moesten naar Heemstede werd een zoektocht ingesteld, waarbij zelfs de hele Ringvaart vergeefs is afgezocht.

Uiteindelijk zijn de vijf zwarte zwanen medio oktober na zo’n 1,5 maand op weg naar Spaarndam getraceerd door een woonarkbewoonster aan de Spaarndamseweg en als het goed is intussen weer terug in de slotgracht.

Hans Krol

Vijf zwanen in het Heemsteeds Kanaal met de koepel van Hageveld op de achtergrond.

Vijf zwanen in het Heemsteeds Kanaal met de koepel van Hageveld op de achtergrond.

PIETER VERGERS (1821-1901): (christelijk) schrijver voor jongelieden

Pieter Vergers: Enkhuizen in den geuzentijd. Vooromslag 2e druk, 1909. Illustrator W.Hoogenbos

Pieter Vergers: Enkhuizen in den geuzentijd. Vooromslag 2e druk, 1909. Illustrator W.Hoogenbos

 N.B. Over de jeugdboekenschrijver van historische werken P. Vergers, zie: Deel III Oprichter van Protestantse school en schrijver voor jongelieden: Pieter Vergers (1821-1901). In: Hans Krol, Heemsteedse gemeentepolitie in de jaren tussen omstreeks 1750 en 1900. Heemstede, VOHB, 1989.

Prijsboek voor Maria Böke uit 1886 ondertekend door hoofdonderwijhzer P (ieter) Vergers van de Vrije Christelijke School in de Quellijnstraat te Amterdam

Prijsboek voor Maria Böke (1884-1965) uit 1886 ondertekend door hoofdonderwijzer P(ieter) Vergers van de Vrije Christelijke School in de Quellijnstraat te Amterdam

Portretje van onderwijzer-jeugdboekenschrijver Pieter Vergers (1821-1901)

Portretje van onderwijzer-jeugdboekenschrijver Pieter Vergers (1821-1901)

Eerste huisvesting van de Protestantse School, Camplaan 12 Heemstede

De Protestantse School waarvan Pieter Vergers (mede)oprichter is, Camplaan 12 Heemstede, nu werkplaats

Vooromslag van een van de talrijke boekwerken van Pieter Vergers: De prinsen van Oranje-Nassau in Nederland. 1874. Geïll. met chromolitho's.

Vooromslag van een van de talrijke boekwerken van Pieter Vergers: De prinsen van Oranje-Nassau in Nederland. 1874. Geïll. met chromolitho’s.

CHRONOLOGISCHE SELECTIEVE BIBLIOGRAFIE PIETER VERGERS

P(ieter) Vergers: Elbert Huik of de vervolger. Utecht, J.H.van Peursen, 1869.

P(ieter) Vergers: Elbert Huik of de vervolger. Utecht, J.H.van Peursen, 1869.

Het verhaal 'Elbert Huik' van Pieter Vergers, hoofdonderwijzer te Heemstede, is opgedragen aan twee bestuurders van de Bijzondere (Christelijke) lagere school , de heren W.J.E.Smissaert en mr.J.F.van Lennep

Het verhaal ‘Elbert Huik’ van Pieter Vergers, hoofdonderwijzer te Heemstede, is opgedragen aan twee bestuurders van de Bijzondere (Christelijke) lagere school , de heren W.J.E.Smissaert en mr.J.F.van Lennep

Leonard Werton. Kerstverhaal door Pieter Vergers

Leonard Werton. Kerstverhaal door Pieter Vergers

Voorzijde van: Uit benauwdheden gered door P.Vergers

Voorzijde van: Uit benauwdheden gered door P.Vergers

Vooromslag van '  De Revolutie van 1789 in Frankrijk en Nederland' door P.Vergers.

Vooromslag van ‘De Revolutie van 1789 in Frankrijk en Nederland’ door P.Vergers.

Bibliografie Pieter Vergers (1)

Bibliografie Pieter Vergers (1)

 

'Napoleon en zoon'LithoFaddeton & Co. Amsterdam. Uit: Napoleon Bonaparte de veroveraar der 19e eeuw. Door P.Vergers. Derde druk. Rotterdam, D.Bolle. Met 16 platen in chromo lithografie.

‘Napoleon en zoon’LithoFaddeton & Co. Amsterdam. Uit: Napoleon Bonaparte de veroveraar der 19e eeuw. Door P.Vergers. Derde druk. Rotterdam, D.Bolle. Met 16 platen in chromo lithografie. Eerste druk 1888-1890, 2e druk 1902, 3e druk 1914, 4e druk circa 1920.

Bibliografie Pieter Vergers (2)

Bibliografie Pieter Vergers (2)

 

Een van de 7 litho's van L.van Leer uit: P.Vergers, De oorlog met Atchin, beschreven en afgebeeld voor het Nederlandsche volk. Doesborgh, J.C.van Schenk Brill, 1875.

Een van de 7 litho’s van L.van Leer uit: P.Vergers, De oorlog met Atchin, beschreven en afgebeeld voor het Nederlandsche volk. Doesborgh, J.C.van Schenk Brill, 1875.

Bibliografie Pieter Vergers (3)

Bibliografie Pieter Vergers (3)

Toevoegingen:

– P. Vergers en F.M.Looman. Bange dagen: drie verhalen. 178 blz. 1e druk circa 1900. Uitg. Höveker & Wormser, Amsterdam.

– De dood van een vaderlander en Spaansche gruwelen. Serie 5 no. 6. 42 blz. 1e druk 1898. Uitg. D.Bolle, Rotterdam.

– De geschiedenis onzes lands aan de kinderen verhaald. 1e druk 1873. Uitg. Bremer, Amsterdam.

– De Unie van Utrecht, of een belangrijk feit uit den Tachtigjarigen Oorlog. 38 blz. 1e druk. Uitg. H.A.Berends, Harderwijk.

– Uit benauwdheden gered en Margaretha van kalslagen, of redster in gevaar. Serie 5 no. 4. 51 blz. 1e druk. Uitg. D.Bolle, Rotterdam.

– Vader en dochter, of Gaspard de Coligny en zijne dochter Louise. 86 blz. 1e druk circa 1873. Uitg. S & W.N.van Nooten, Schoonhoven.

– Steloefeningen voor de middelste klasse. 1875. Uitg. G.L.Funke, Amsterdam

 

Vooromslag van 'Blikken in het verleden' door Pieter Vergers. 18726.

Vooromslag van ‘Blikken in het verleden’ door Pieter Vergers. 1876. Deel 1 van 2 delen.

 

Titelblad van 'De bloedstrijd onzer vaderen tegen Spanje' door P.Vergers. Derde vermeerderde en verbeterde druk. Doesburg, 1898.

Titelblad van ‘De bloedstrijd onzer vaderen tegen Spanje’ door P.Vergers. Derde vermeerderde en verbeterde druk. Doesburg, 1898.

Eén van de 12 chromolitho's [Luther en Melanchton vertalen den bijbel] uit: 'De groote Hervormers; hun leven, arbeid en strijd voor het licht der waarheid, aan het Nederlandsche volk verhaald' door P.Vergers. Gorinchem, J.H.Knierum & F.Duyn, 1887.

Eén van de 12 chromolitho’s [Luther en Melanchton vertalen den bijbel] uit: ‘De groote Hervormers; hun leven, arbeid en strijd voor het licht der waarheid, aan het Nederlandsche volk verhaald’ door P.Vergers. Gorinchem, J.H.Knierum & F.Duyn, 1887.

Overlijdensadvertentie Pieter Vergers. Uit Rotterdamsch Nieuwsblad, mei 1901

Overlijdensadvertentie Pieter Vergers. Uit Rotterdamsch Nieuwsblad, 30 mei 1901

Bericht over het overlijden van Pieter Vergers. Uit: Het nieuws van den dag, 30 mei 1901.

Bericht over het overlijden van Pieter Vergers. Uit: Het nieuws van den dag, 30 mei 1901.