Tags

’84 CHARING CROSS ROAD’ VAN HELENE HANFF OPNIEUW ONDER DE AANDACHT

 Scan1603

Ter inleiding

In een schrijven van boekhandelaar Arno Koek – recent winnaar van de Minerva Cultuur Prijs – tegenwoordig lid van het bibliofiel en grafisch genootschap ‘Het Beschreven Blad’  wees hij op het boek ‘Charing Cross Road 84’, waarvan ik als boekenliefhebber uiteraard het bestaan kende, maar deze publicatie (nog) niet had gelezen. Reden om het aan te schaffen en van de inhoud van dit literair-bibliofiele cultboek kennis te nemen. (1).

Dit brievenboek verscheen voor het eerst in 1970 en bevat een briefwisseling van de schrijfster die 20 jaar omvat. De eerste brief schreef Helene Hanff (1916-1997)  op 5 oktober 1949 en de epiloog dateert van oktober 1969, waarin dochter Sheila mede namens haar moeder aan Helene Hanff toestemming verleent de brieven van Frank Doel [antiquaar bij Marks & C0. In Londen] te publiceren.

Ch5

Foto van schrijfster Helene Hanff uit 1995

In haar eerste schrijven vanuit woonplaats New York refereert zij aan een advertentie in de ‘Saturday Review of Literature’ en bestelt zij bij de antiquarische boekhandel Marks & Co in Londen een aantal boeken, waarbij zij aangeeft interesse te hebben in tweedehands exemplaren van obscure klassieken en Engelse literatuur-titels  welke echter niet meer dan 5 dollar per stuk mogen kosten en in New York niet meer te verkrijgen zouden zijn.  Het begin van een langdurige  briefwisseling, voornamelijk met hoofdverkoper Frank Doel, die 22 december 1968 is overleden na meer dan 40 jaar in dienst van de Londense boekenfirma te zijn geweest.

Ch36

In een van zijn brieven schreef Frank Doel dat men van boeken verkopen niet rijk wordt. Op bovenstaande foto poseert hij trots in 1952 na de aanschaf van een tweedehands auto, een Morris model uit 1939 van Leo Marks.

Geld werd altijd in een enveloppe met de post verzonden, wat nooit tot problemen heeft geleid. Omdat kort na de oorlog in Engeland nog veel op de bon was zond zij naar Marks & Co aanvankelijk ook voedselpakketten,  welke geste door het personeel zeer werd gewaardeerd.  Het boek kreeg in de internationale pers uitsluitend postieve recensies: ‘A must for anyone who reads’ schreef  bijvoorbeeld ‘Daily Express’ en ‘Daily Telegraph’waardeerde de uitgave met lof als ‘an unmitigated delight from cover to cover’. 

Ch2

Bekende foto genomen door de Australische fotograaf Alec Bolton van antiquariaat Marks & Co. uit 1969

Een Nederlandse vertaling van uitgeverij De Harmonie van Barbara van Kooten kwam in 1982 uit. Zelf schafte ik onlangs de gebonden uitgave van december 2015 aan (telt 134 pagina’s) en heb het brievenboek dat zowel over boeken als meer privéaangelegenheden handelt met plezier gelezen.

Helene Hanff is in 1916 te Philadelphia geboren en overleed in 1997 op 80-jarige leeftijd te New York.  Zij schreef haar hele leven brieven, is auteur van toneelstukken, geschiedkundige televisieproducties voor CBS, scripts voor televisieproducties naar werk van Ellery Queen, en boeken voor zowel volwassenen als kinderen. Verder publiceerde ze bijdragen in o.a. ‘The New Yorker’ en ‘Harper’s’. Haar blijvende bekendheid dankt zij aan dat ene boek ’84 Charing Cross Road’, dat uitsluitend lovende reacties kreeg, in vele talen en edities verscheen, in 1987 is verfilmd met in de hoofdrollen Anne Bancroft en Anthony Hopkins en werd bewerkt tot toneelstukken (o.a. 1998) en een hoorspel. De schrijfster had al in 1956 plannen maar heeft uiteindelijk het adres Charing Cross Road 84 pas in 1971 fysiek bezocht toen de boekhandel al – in december 197-  was gesloten en een nieuwe bestemming had gekregen. Zij heeft daarover geschreven in een in 1973 gepubliceerd boek ‘The Duchess of Bloomsbury Street’, waarin zij bezoeken aan vrienden en plaatsen van literaire of historische betekenis in Londen en Zuid-Engeland heeft vastgelegd, o.a. ook de bezoeken aan de weduwe van Frank Doel Nora en hun dochter Sheila.

Ch23

Vervolgboek van Helene Hanff: ‘The Duchess of Bloomsbury Street’ (1973)

Helene Hanff is ongetrouwd gebleven en heeft nooit een vaste relatie gehad. Zij rookte veelvuldig sigaretten en dronk martini’s, maar bereikte niettemin de leeftijd van 80, volgens een doktersrapport gestorven aan diabetes. Bij het appartement in New York waar zij het grootste deel van haar leven woonde is een bronzen plaquette  aangebracht, evenals op de plaats waar zich de Londense boekwinkel van Marks bevond, Charing Cross Road 84 en tegenwoordig een vestiging van McDonald’s . In 2011 publiceerde R.Pastore een biografie, voornamelijk gebaseerd op tijdens haar leven vastgelegde gesprekken.

Ch38

Vooromslag van de biografie gewijd aan Helene Hanff door Stphen R.Pastore, 2011

De antiquarische boekenfirma Marks & Co, opgericht door Benjmin Marks en David Cohen,  is vanaf 1929 tot 1970 gevestigd geweest op het adres Charing Cross Road 84, vroeger een typische boekenstraat – dichtbij Trafalger Square – waar ook Borders Bookshop en het grootste antiquariaat van Engeland Foyles zijn gelegen – voor mij een vast bezoekadres bij elk bezoek aan Londen.

Foyles1

Voorgevel van Foyles – de grootste boekhandel van Londen –  aan Charing Cross Road in Londen

Van 1904 tot 1929 was op het adres van Marks enkele jaren ‘The Individualist Bookshop’ gehuisvest.

Ch6  Boekmerkje van de oude boekwinkel aan Charing Cross 84

Het winkelgebouw omvatte een begane grond etage, een kelder en verder 4 verdiepingen met boekenopslag en personeelsruimten. Opgericht door Benjamin Marks (1889-1960) in samenwerking met David Cohen  en met gemiddeld 6 tot 10 personeelsleden was lange tijd de heer Mark Cohen (1891-1971) effectief werkzaam als directeur. Hij gold als een specialist in Dickens-literatuur en werd in 1943 gekozen tot president van de ‘Antiquarian Booksellers Association’.  Het toeval wil dat hij op de laatste dag stierf dat na sluiting het restant van het antiquariaat werd geveild bij de Hodghon-auctie (2).

BenBen(jamin) Marks (1889-1968), oprichter van antiquariaat Marks and Company. Evenals zijn joodse compagnon was hij een actief lid van  de Vrijmetselarijj.

Ch33  Directeur Mark Cohen van Marks & Co.  werkend achter zijn bureau op de eerste verdieping

Ch11

Nog een foto van aniquaar Mark Cohen in zijn domein op de eerste etage

Marks2

Portret van seniormedewerken bij het antiquarriaat Frank Doel (1908-1968)

De winkel stond bekend om haar schappelijke prijzen en vooral in de jaren 30 zijn veel boeken verscheept naar de Verenigde Staten (o.a. aangeschaft door de Pierpont Morgan Library in New York) en Canada. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog zijn tot 1945 door zowel Marks & Co als andere Londense antiquariaten de meer kostbare boeken verzonden naar de USA en opgeslagen bij Dawson’s Bookshop in Los Angeles, gedurende welke periode door Dawson veel boeken zijn verkocht en afgerekend. Tot de min of meer ‘beroemde’ klanten van Marks & Co. hoorden onder meer Michael Foot (leider van de Labour Partij), artiesten als Charles Chaplin, David Niven en Jack Hawkins, de schrijver Bernard Shaw, psycholoog Sigmund Freud, occultist Aleister Crowley, de hertog van Wellington en veldmaarschalk Lord Alanbrooke. Na sluiting van de zaak heeft het pand enige tijd leeg gestaan en in de jaren 80 was op het adres nummer 84 ‘Covent Garden Records’ gevestigd, gevolgd door o.a. een café en ten slotte een drukbezochte vestiging van McDonald’s. … Het kan verkeren.

Ch22aOp het adres van het vroegere antiquariaat bevindt zich tegenwoordig een McDonald’s. Links tegen de marmeren wand bevindt zich een plaquette met een herinnering aan het antiquariaat en het boek ’83 Charing Cross Road’ van Helene Hanff.

=====================================================

Ch1

Eén van de talrijke edities van ’84, Charing Cross Road’ door Helene Hanff

Citaat. Na bestelde boeken te hebben ontvangen ingepakt in papier van andere boeken schreef Helene Hanff op 15 oktober 1950 het volgende aan Frank Doel: ‘NOUNOU!!! Alles wat ik JOU te zeggen heb, Frank Doel, is dat we kennelijk in verdorven, verwoestende en ontaarde tijden leven wanneer een boekhandel – EEN BOEKHANDEL – prachtige oude boeken gaat verscheuren om te gebruiken als pakpapier. Ik zei tegen John Henry toen hij eruit te voorschijn kwam: “Had u dat ooit kunnen denken, Eerwaarde?” en hij antwoordde: “Nee”.  Je verscheurde uit dat boek precies een belangrijke veldslag en ik weet niet eens welke oorlog het was.” In zijn antwoord van 1 november  berichtte Frank Doel: ‘(…) Allereerst, maakt u zich geen zorgen over het feit dat we oude boeken zoals Clarendon’s Rebellion als pakpapier gebruiken. In dit geval ging het om twee oninteressante delen waarvan de banden los lagen en waarvoor niemand met enig verstand ook maar een shilling gegeven zou hebben.’

=========================================================

Ch22

Plaquette in herinnering aan boekhandel Marks & Co, die wereldbekendheid kreeg dankzij het boek van Helene Hanff: ’84 Charing Cross Road’. 

Ch3

Foto van antiquariaat Marks & Co. kort voor de sluiting in 1970 genomen.

Noten

(1)Zelf heb ik in het verleden met enkele schrijvers gecorrespondeerd. Het meest intensief en langdurigst  met de dichter-prozaïst Jan Hanlo vanaf 1960 tot zijn overlijden in 1969. De brieven van Hanlo zijn merendeels gepubliceerd in  ‘Brieven 1931-1962’en deel 2 ‘1963-1969’, een dundrukuitgave (754 en 669 pagina’s) door G.A.van Oorschot, verschenen in 1989 onder redactie van Ser J.Prop, K.Schippers en Erica Stigter.

Clemens Hoevenaars, voorganger van Arno Koek als boekhandelaar van Boekhandel Blokker  in Heemstede correspondeerde langdurig met de Japanner Mitsunori Muramoto, gepubliceerd in een aantal edities van ‘Beschreven Bladen’. Ook na zijn pensionering is de briefwisseling voortgezet, stuurt Muramoto  – in 2014: 75 jaar geworden – nog regelmatig brieven en zendt Clemens Nederlandstalige boeken, de laatste tijd o.a. het Nieuwe Testament, welk boek hij naar Japan zond in het Nederlands, Frans, Duits, Engels, Zweeds, Noors en Deens, in 2014 nog op zoek naar een Russische vertaling die de Japanner ook wil lezen. Clemens heeft inmiddels de complete correspondentie in de computer staan inclusief de kleuren waarin hij schreef en schrijft.

(2) Cohen vertelde na verschijning van het boek door Helene Hanff  gemiddeld 80 brieven per week te ontvangen vanuit Noord-Amerika en Groot-Brittannië, waaronder ook veel bestellingen. Die omstandigheden hebben niettemin voortzetting van het antiquariaat niet kunnen redden.                                                                                                     Hans Krol

Ch32De familie Doel, van links naar rechts Nora (echtgenote), Mary, Sheila (dochters) en Frank Doel

Ch13Advertentie uit een catalogus van Marks & Co uit 1924 (uit: ‘Notes and Queries Magazine’)

Ch10Interieurfoto van Marks & Co met op de ladder medewerker Pat Hynes en rechts gezeten directeur Mark Cohen

marks

De compagnon van Ben Marks, David Cohen in zijn element

Marks3

        Marks & Co. in goede vooroorlogse tijdenCh7                                                                       Marks & Co in de jaren dertig

Ch41

Vooroorlogse foto uit de jaren 20 toen Charing Cross Road in Londen  een eldorado was voor liefhebbers van oude boeken

Hanff2

Handschrift van Helene Hanff

por

Portret van Helene Hanff door de Londense  kunstenares Elena Gaussen

brieven

2 voorbeelden van door Frank Doel in 1960 verzonden brieven aan Helene Hanff

speciale

Speciale editie van 84 Charing Cross Road, door Folio Society, 2007.

Marks4

Van de Engelstalige uitgave van ’84 Charing Cross Road’ zijn minstens 15 verschillende edities verschenen, bovendien tientallen herdrukken.

Ch28Franse uitgave van ’84, Charing Cross Road’ (Livre de Poche)

Duitse

                                                      Duitstalige editie van 84 Charing Cross Road

 

zweedseZweedse editie van boekuitgave Helene Hanff

Scan1617

Achteromslag van Nederlandse heruitgave door Rainbow, 2015

Reacties Op ‘Charing Cross 84’: Scan1619

Ch24

Bij de première van het verfilmde boek in Londen, 1987, werd Helene Hanff voorgesteld aan koningin-moeder Elisabeth en vervolgens aan prins Charles en prinses Diana (foto The Telegraph)

84 Charing Cross Road Quad

Affiche van de film ’84 Charing Cross Road met in de hoofdrollen Anne Bancroft (spelend Helene Hanff) en Anthony Hopkins (spelend Frank Doel)

Ch34

Filmbeeld met links Anne Bancroft en rechts Antony Hopkins

Ch21

Scène uit de film met de 2 hoofdrolspelers (Columbia Pictures)

omdat

Omdat Marks & Co al in 1970 was gesloten zijn op de opnamen voor de film van 1987 ten dele genomen in het antiquariaat op het nabijgelegen adres Charing Cross Road 56.

                                                  Onder:  dvd van de film Charing Cross Road 84

dvd

Ch12

Beeld uit de film van 84 Charing Cross Road

 

Ch37Engels toneelstuk naar ’84 Charing Cross Road’

kaart2

Promokaart van ‘Théatre du Golfe’ met toneelstuk van ’84 Charing Cross Road’, 1984

Beeld

Beeld uit toneelproductie in Engeland van ’84 Charing Cross Road’ uit 2007

Plaquette

Plaquette in New York bij het vroegere appartement van schrijfster Helene Hanff, tegenwoordig ‘Charing Cross House’ genoemd.

Hanff3

Het appartementencomplex in New York waar Helene Hanff woonde

Hanff4

Grafplaat Helene Hanff (1916-1997) op Mount Lebanon Cemetery in New York

Hanff1

Biograaf Stephen R.Pastore stelde in 1998 een catalogus samen van de privébibliotheek van wijlen Helene Hanff

Ch42

Herinneringsenveloppe aan  nieuwe toneelvoorstelling van bewerkte ’84 Charing Cross Road’, juni 2014.

ANNEX

Scan1613

Bespreking van boek(en) Helene Hanff uit 1997 van K.Schippers

Scan1616

Vervolg van recensie door K.Schippers, 1997