Tags

,

G.J.GEYSENDORFFER (1882-1947) KWAM OM BIJ DAKOTA-VLIEGRAMP IN DENEMARKEN

Het is opmerkelijk dat van de vooroorlogse groep Fokker -vliegers op de Indië-route , die de KLM in binnen- en buitenland bekend gemaakt hebben, zovelen in Heemstede hun domicilie hadden: Ivan Smirnoff (bijgenaamd ‘de Turk’) , Herbert Frijns (bijgenaamd ‘de sjeik’), Jan Duimelaar, Quirinus Tepas, Cornelis Blaak, J.J.Abspoel, E.E.Hulsebos, L.A.Brugman, Henk Brinkhuis, J.S.W. van der Feijst, J.J.Abspoel, J.J.van Balkom, Pieter Both, J.J.Mulder, Gerrit Jan te Roller, F.E.van der Geest en H.A.Scholtmeijer. Verder ook de Deen Sven Steinbeck,  de Duitser Emil Meinecke en de Zweed Lars Blomberg. [zie bijlage]. Reden hiervan is onder meer de nabijheid van Schiphol – veel vliegers woonden ook in Amstelveen – en het feit dat werd van op te roepen piloten werd verwacht ten oosten van de spoorlijn Leiden-Haarlem (station Heemstede-Aerdenhout) te wonen zolang nog geen hoogspoor aanwezig was in verband met vertragingen die zich vroeger voordeden bij gesloten spoorbomen. Luchtvaartpionier Geysendorffer (vaak ook gespeld als Geijsendorffer) vormde hierop een uitzondering door zich met toestemming van de directie in Aerdenhout te vestigen.

Gerrit Johannes Geysendorffer als KLM-vlieger

Luchtvaartpionier Gerrit Johannis Geysendorffer is geboren op 1 april 1892 en omgekomen op de luchthaven Kastrup, bij Kopenhagen, op 26 januari 1947. Hij trouwde begin1929 met een Deense vrouw Tofa E.F.Spandet en vestigde zich in een pand aan de Dahlialaan.

Het huwelijk van G.J.Geysendorffer met Tofa Spandet, januari 1929 in Kopenhagen (Het Leven)

Geysendorffer was de eerste landgenoot die een officieel erkend brevet als verkeersvlieger behaalde a(1). Op 21april 1921 is Gerrit Geysendorfer in dienst gekomen van de KLM en met R.Hofstra behoorde hij tot de eerste eigen piloten van de Nederlandse luchtvaartmaatschappij ter versterking van het corps Britse en Duitse piloten. Vele jaren tot zijn tragische dood in 1947 gold hij als de nestor der KLM-vliegeniers. In de lucht klimmen ging hem gemakkelijker af dan in de pen. Toen hem in 1936 gevraagd werd enige bijzonderheden mede te delen over zijn vliegersloopbaan schreef hij bescheiden: ‘Mijn naam is Gerrit Jan Johannes Geysendorffer, ben geboren april 1882 en behaalde mijn F.A.I.brevet 4 september 1919. In dienst van de KLM maakte ik een paar luchtreizen o.m. met Van Lear Black. Ben nog steeds enthousiast vlieger en heb vertrouwen in de toekomst der luchtvaart.’

De ‘aviateurs’ Geysendorffer en Scholte in 1927 voor hun vlucht met de Fokker F-VII op Schiphol voor hun vertrek met passagegier Van Lear Black naar Batavia

Geys2

Geyssendorffer (links) en Scholte, befaamd door hun wereldvluchten met multimiljonair Van Lear Black

De eerste vlucht naar Oost-Indië in 1924 vond plaats in een Fokker F-7 onder leiding van chef-piloot A.N.J.Thomassen à Thuessink van der Hoop, de eerste officier-vlieger die de stap van het militaire vliegveld Soesterberg naar het beroep van verkeersvlieger maakte. Pas in 1927 is een tweede vlucht naar Batavia gemaakt, ditmaal een retourvlucht. Toen op initiatief van de Amerikaanse miljonair Van Lear Black (als enige passagier aan boord!) met Geysendorffer als eerste bestuurder. Een tocht met technische storingen en veel wisselende weersomstandigheden, zoals zandstormen boven Mesopotamië die Geysendorffer tot een noodlanding deden besluiten. Veel pech, maar ook veel geluk voor de éénmotorige Fokker-machine. De bemanning werd met een ongekend enthousiasme in Insulinde verwelkomd. Na op 15 juni 1927 te zijn vertrokken kwam men op 30 juni aan.  Na enkele dagen rust in Indië vond de terugkeer plaats van 6 tot 23 juli 1927 plaats en vond in de de hoofdstad een huldiging plaats die duizenden mensen op de been bracht. (2). Die vlucht staat in de annalen vermeld als de eerste intercontinentale chartervlucht. Het gevolg is geweest dat de puissant rijke Amerikaan een eigen vliegtuig kocht alsmede Geysendorffer en Scholte als vliegers in dienst nam plus Weber als werktuigkundige, het laatste tot grote ergernis van Albert Plesman. Genoemd drietal vloog Van Lear Black en diens persoonlijke assistent J.Leo Bayline een aantal maanden door heel Europa. Nadat 19 augustus 1930 Van Lear Black voor de Amerikaanse kust van zijn jacht viel en in zee verdronk, zijn de twee piloten in de loop van 1931 wederom in dienst getreden van de KLM. Met Asjes en Van Stralen bewees Geysendorffer (bijgenaamd ‘Geys’) eind december 1933 met de Pander-machine ook wel ‘Postjager’ genoemd, dat in weerwil van technische tegenslagen en slechte weersomstandigheden een snelle postverbinding op de Indië-route mogelijk was. Toen de bemanning op 11 januari 1934 op Schiphol terugkeerde werd de bemanning hartelijk door een grote menigte ontvangen. In een boek uit 1936 staat ver hem bericht:

Geysendorffer vliegt intussen door en blijft die hij altijd is geweest, de kalme, bezadigde door en door betrouwbare vakman, sieraad van de KLM ‘ met op dat moment 11.000 vlieguren.

Geys1

Geysendorffer kijkend vanuit de cockpit

Geys

Aankomt van de bemanning der verongelukte Panderjager op station Staatsspoor in Den Haag, Van links naar rechts: Geysendorfer, mevrouw Geysendorfer, J.Pronk, mevrouw Pronk, mevrouw Asjes en D.L.Asjes

Vliegramp

Bericht Dakota-ramp bij Kopenhagen in het Algemeen Handelsblad

De Dakota-vliegramp op 26 januari 1947 met G.J.Geysendorffer als gezagvoerder en eerste piloot was front-page wereldnieuws omdat Prins Gustaaf Adolf van Zweden en de destijds wereldbefaamde zangeres Grace Moore en actrice Gerda Neumann zich onder de 22 personen – 17 passagiers en 5 bemanningsleden – bevonden die bij de crash het leven lieten. Na opstijging van het vliegveld Kastrup bij Kopenhagen was het vliegtuig onbestuurbaar geworden, vrijwel zeker ten gevolge van een vastgezet Hoogteroer, waarbij is nagelaten de klamp tussen de romp en het zwabberend staartstuk van de Dakota vòòr de start weg te nemen. Daardoor kon het hoogteroer niet bediend worden en het vliegtuig overtrokken werd. Prins Gustaaf Adolf was in 1937 een van de meest populaire figuren geweest op de Wereldjamboree in Vogelenzang als hoofdverkenner der Zweedse padvinders. De identificatie van de ernstig verminkte slachtoffers was een groot probleem en geschiedde mede aan de hand van gebit-diagrammen. Het stoffelijk overschot van de Zweedse Prins kon worden herkend dankzij een metalen discus die hij om zijn hals droeg en de Amerikaanse zangeres Moore via enkele juwelen.

Foto kort na de vliegtuigramp in Kastrup genomen

Omdat sinds 1946 zo’n 30 Dakota’s bij vliegtuigongelukken betrokken waren – waarvan 4 van de KLM – is men ook de oorzaak gaan zoeken in overbelasting van deze tweemotorige Douglas-toestellen. De rouwdienst in Stockholm van Gustaaf Adolf werd onder meer bijgewoond door Prins Bernhard. Voor Geysendorffer en de andere Nederlandse bemanningsleden is een lijkdienst gehouden in de Deense Marne-kerk, waarvan de kisten met stoffelijke resten door een DC 4 Skymaster van de KLM naar Nederland zijn overgevlogen. Een ongeluk dat niet had mogen gebeuren. Een jaar later in 1948 kwam de ervaren gezagvoerder Parmentier in Schotland om. Hij was beroemd geworden in de legendarische Londen-Melbourne luchtrace met de Uiver in 1934 (3). Onder toen 35 doden bevonden zich ook KLM-directeur Hendrik Veenendaal, mede-oprichter van de KLM E.Fuld en generaal-majoor G.J.Sas.

De uitvaart (crematie) van Geysendorffer op Westerveld in Driehuis, 5-2-1947

Naar G.J.Geyssendorffer zij straten vernoemd in o.a. Beverwijk, Badhoevedorp, Helmond, Den Bosch, Rotterdam, Almelo en Bussum.

Uit stratenboek Beverwijk met vermelding van de Geysendorfferlaan

In Westvoorne herinnert nog een scoutinggroep naar G.J.Geysendorffer

H.A.A.Kooper

KLM-piloot H.A.Kooper

In het huis van Geysendorffer, Dahlialaan 3 Aerdenhout, gemeente Bloemendaal, is later de KLM piloot H.A.A.Kooper (in 1923 gebrevetteerd) woonachtig geweest. Die gezagvoerder heeft in 1953 de Londen-Christchurch race gewonnen, die is gehouden ter ere van het 50-jarig bestaan van de luchtvaart. Een halve eeuw na het begin met O.Wright die op een veld bij Kitty Hawk met een toestel twaalf seconden een afstand in de lucht aflegde van ongeveer 35 meter!

Dahlialaan 3 in Aerdenhout waar eerst de familie Geysendorffer en later Kooper woonachtig was

Noten

(1)De eerste gebrevetteerde Hollandse vlieger was eigenlijk Clément van Maasdijk, die op 27 augustus 1910 met zijn Sommer tweedekker voor de ogen van zijn verloofde te pletter viel op de heide nabij Arnhem, twee maanden nadat hij als Nederlander de eerste vlucht – van 3,5 minuut – boven ons land gemaakt.

(2) Van zijn hand verscheen: ‘Amsterdam to Batavia and Back by air: a first-hand account of the flying trip with Mr. Van Lear Black of Baltimore to the Dutch East Indies and return’. Baltimore, 1928.

(3)De Uiver is korte tijd later op 20 december 1934 met kerstpost op weg naar Indië boven de Syrische woestijn op toenmalig grondgebied van Irak neergestort, waarbij alle inzittenden (4 bemanningsleden en 3 passagiers) omkwamen.

===================================

Overlijdensbericht G.J.Geijsendorffer (Haarlem’s Dagblad 2-2-1947)

Dankbericht van de weduwe Geijsendorffer-Spandet  (5-2-1947)

===========

Geys1

Geysendorffer in het begin van zijn KLM-tijd

reclameplaat2

Kaart van de  KLM-vluchten Amsterdam – Batavia vice versa, 1927 (Catawiki)

reclameplaat

reclameplaat voor Fokker-vliegtuigen voor de luchtreizen naar Nederlands Oost-Indië (Catawiki)

vliegtuig

Het vliegtuig waarmee op 14 juni 1927 naar Batavia werd gevlogen

Geys1

Het hechte vliegersduo G.J.Geysendorffer en J.Scholte voor het vliegtuig in 1927

interieur

Het voor die tijd zeer luxueus uitgevoerde interieur van het vliegtuig met William van Lear Black rustend in een fauteuil met een krant op zijn schoot

Lear

Huldiging van Van Lear Black op Schiphol na de geslaagde vlucht in 1927. In het midden piloot Geysendorffer; tweede van Rechts de Amerikaanse multimiljonair Van Lear Black met naast hem zijn vrouw

Lear3

De zegetocht van  W.van Lear Black en vliegtuigbemanning  door Amsterdam na de succesvolle intercontinentale retourvlucht Amsterdam – Batavia in 1927

lear2

Een herinnering aan de succesvolle Indië-vlucht met de handtekening van beide piloten Geysendorffer en Scholte, 26-7-1927.

luchtpost

In Amsterdam, Karachi en Batavia afgestempelde luchtpost met de namen van de piloten G.J.Geysendorffer en J.B.Scholte

Spandet

G.J.Geysendorffer en Tofa Spandet (Geheugen van Nederland 1929)

Pander

De bemanning van Pander S4 PH-OST met Pronk, Geysendorffer en Asjes in 1934 bij de MacRobertson ofwel Melbourne luchtrace. voor de start vanaf vliegveld Mildenhall in Engeland

geys

De bemanning van de Panderjager is behouden in het land teruggekeerd. Bij een gegeven diner luistert de heer Smidt Crans naar de belevenissen van Geysendorffer (Katholieke Illustratie 1934)

 

panderjager

De Panderjager in 1934

14917c42-2f30-65ad-7e0a-9285527dfdec

Geysendorffer behoorde tot de 10 luchtvaartmiljonairs met meer dan 1 miljoen in de lucht afgelegde kilometers (Haarlem’s Dagblad, 26 april 1935)

pander1

Het Pander-vliegtuig PH-OST nog in volle glorie. Het in Engeland opgestegen toestel moest al direct in Duitsland een reparatie ondergaan, maar vervolgde de race op dat moment als derde. (groenegraf.blogspot.nl)

pander2

In India kreeg de Pander een storing aan het inklapbare onderstel. Na reparatie zou de vlucht worden vervolgd, maar bij de start botste het tegen een tractor, waarbij het vliegtuig in brand vloog. De bemanning kon nog op tijd de machine verlaten en ook de bestuurder van de tractor ontkwam aan de vlammenzee in tegenstelling tot het vliegtuig (groenegraf.blogspot.nl)

ddd_010538206_mpeg21_p004_image

Deens journalistenbezoek (uit De Tijd, 23 april 1937)

ddd_010538206_mpeg21_p004_image (1)

vervolg Deens journalistenbezoek aan huize Geysendorffer in Aerdenhout (De Tijd, 23 april 1937)

7a633e06-c24d-60f6-62e5-f106881363ee (1)

Bericht over laagvliegende Geysendorffer (IJmuider Courant, 26-10-1939)

7a633e06-c24d-60f6-62e5-f106881363ee (2)

vervolg bericht over laagvliegende Geysendorffer (26-10-1939)

Lear5.png

Piloot Geysendorffer in 1945 (Wikipedia)

DC3

De DC-3 ‘The Flying Dutchman’  voor de KLM hangar op Schiphol

situering

Situering van de plek op luchthaven Kastrup bij Kopenhagen waar het Dakota-vliegtuig in 1947 crashte en in vlammen opging

bericht

Bericht van de ramp in de Waarheid van 27 januari 1947

hulpploegen

Reddingswerkers bij de neergestorte DC-3. Maus Gatsonides, die aan het begin van zijn loopbaan enkele jaren bij de KLM werkzaam was vertelde aan Toon Kortooms (in ‘Leven als de bliksem, 2007) ‘‘Maus heeft blijkbaar altijd een engelbewaarder gehad die zijn vak verstond! Zelfs de bekwame en zeer ervaren Geysendorffer verongelukte door een menselijke fout. “Geys”, zoals hij door zijn makkers werd genoemd vergat op het Kopenhaagse vliegveld Kastrup te controleren of het hoogteroer was vrijgemaakt. De Zweedse kroonprins verloor daarbij eveneens het leven. Bij het opstijgen kon het hoogteroer niet bediend worden en stortte het toestel neer.’ 

erewacht

Erewacht bij de begrafenis van prins Gustaaf Adolf

-==================================

Het adresboek van Heemstede uit 1961 vermeldt de volgende in Heemstede woonachtige piloten; O.Bootsma, L.J. Brunt, F.N.Carabain, J.H.L.Carstens, W.R.Filet (bekend instructeur tevens arts), S.F.B.Fogelberg, A.Groenewegen, F.Hartman, T.R.Jacklin, W.M.van der Laan, R.de Vries. Ook Johannes (Han) Koedam, geboren in 1920 in Suriname en omstreeks 1987 in Spanje overleden. Ook J.J.van Balkom woonde vanaf 1936 in Heemstede aan de Heijermanslaan. Hij maakte de eerste kerstvlucht met ‘de snip’ naar de West (Curaçao).

Balkom2

De bemanning van ‘de Snip’ die in 1934 de Kerstvlucht naar Curaçao uitvoerde. Van links naar rechts: S.van der Molen (radotelegrafist), J.J.Hondomng (gezagvoerder), J.J.van Balkom (2e piloot), L.D.Stolk (werktuigkundige) Een bijschrift invoeren (Katholieke Illustratie 1934)

 

Bijlage: in een serie ‘Oud Heemstede in Beeld verscheen van mijn hand in 1995-1996 een serie over Heemsteedse luchtvaartpioniers, aanwezig in het archief van de Historische Vereniging Heemstede Bennebroek en in het Noord-Hollands Archief, locatie Jansstraat Haarlem. Deel 1 en deel 2 Iwan Smirnoff, 22 november  en 29 november 1995;  deel 3 en 4 S.A.Steinbeck, 6 december en 13 december 1995; deel 5 Frijns, 20 december 1995; deel 6 Emile Meinecke, 10 januari 1996; deel 7 W.F.Anceaux, 10 januari 1996; deel 8 Cornelis Blaak, 17 januari 1996; deel 10 Jan Duimelaar, 31 januari 1996; deel 11 Quirinus Tepas, 7 februari 1996; deel 12 J.W.Geysendorffer, 14 februari 1996; deel 13 H.J.Scholtmeijer, 21 februari 1996; deel 14 en deel 15 Pieter Both, 28 februari en 6 maart 1996; deel 16, J.J.van Balkom, 13 maart 1996; deel 17 J.J.Abspoel, 20 maart 1996; deel 18 Gerrit Jan te Roller, 27 maart 1996; deel 19 E.E.Hulsebos, 3 april 1996; deel 20 Henk Brinkhuis, 10 april 1996; deel 21 L.A.Brugman, 17 april 1996; deel 22 J.J.Mulder, 24 april 1996; deel 23 F.E.van der Geest, 2 mei 1996; deel 24 Lars Blomberg, 8 mei 1996; deel 25 en 26 slot. 

Korteling.jpg

G.J.Korteling uit Bennebroek was een bekend gezagvoerder bij de KLM. Na zijn pensionering was hij o.a. gemeenteraadslid en wethouder in de gemeente Bennebroek. Bovenstaand 1 pagina uit: 1919-1989 Logboek van vijftig jaar vliegen Koninklijke Luchtvaar Maatschappij; samengesteld door Leonard de Vries.

 

Hoger

F.C.Rombout: Hoger sneller verder. 1948. Bevat hoofdstukken gewijd aan Geysendorffer en Frijns

Teyler

Ansichtkaart uitgegeven in 1993 door Teylers Museum bij gelegenheid van een tentoonstelling: ‘Het tarten van de zwaartekracht; 90 jaar vliegen in foto’s’.