Tags

, , , , , , ,

HERINNERINGEN VAN EN AAN GODFRIED BOMANS  Deel 2

Overzicht: 1. Citaten van uitspraken van schrijvers gewijd aan Bomans; 2. Leo Thuring (1931-2016) Peter de Waard: Journalist met een miljoenenpubliek (De Volkskrant, 20 augustus 2016); 3, Lenie van Wijk: Godfried Bomans (vers) en Laatste ontmoeting met Godfried; 4. Godfried, door Hans Visser (Haarlems Dagblad, 2013), 5. Flarden Flaneur (Mr.Eduard M.Elias); 6a. Arjan Peters, Hoe lang leeft Godfried Bomans nog? (De Volkskrant, 14 juni 2002); 6b. Column Arjan Peters: Godfried Bomans kwam veel naar buiten (De Volkskrant, 2-2-2019); 7. De bleke dood – Bomans, door Trijfel = Nico Scheepmaker (Haarlems Dagblad, 6 april 1984); 8. Joost [= Evert Werkman) Op de sociëteyt Teisterbant (Haarlem, Korenmaat, 27 maart 2022); 9 Brief van Godfried Bomans aan Janmaat (Catawiki, april 2022); 10. Column van Joost Prinsen: Mailcontact;  11.Jan Koesen: Godfried Bomans belde op vanuit de dood [betreffende schrijfster en psychologe Nel Noordzij), 12. Alexandra Nagel. Wat handen vertellen. Het contact tussen Pyllis Jaarsma en Godfried Bomans; 13) Roma Hijneman: Het boek Godfried; 14) Jan Bomans: In de stoel van Godfried; 15) Oprichting Godfried Bomans Society/Genootschap in 1972 door A.C. (Bert) Koekebakker /Godfried Bomans Kring (1961-1965); 15a Herdenkingsbijeenkomst 50 jaar Godfried Bomans Genootschap in Leiden 1 juni 2022; 15b. Godfried Bomans Kring (1961-1965); 16. Schrijven van Godfried Bomans  aan H.A.Kroeders; 17. Herinneringen van  mw. H.Philips-van der Heijden uit de Witsenburgselaan 24 in Nijmegen; 18. Onthulling plaquette: laatste schaakzet van Bomans in Bloemendaal; 19. Schrijver Pieter Waterdrinker over een lezing in 1961 van Bomans in Zandvoort; 20. Van Mulisch tot Bomans (De Volkskrant, 12 mei 2022); 21. Godfried Bomans heeft veel vrolijkheid gebracht; Literair Genootschap (Boekenpost 163, nummer 163, september/oktober 2010); 22.  Loet Hansen. Waar zit Godfried Bomans? In: Het Nieuwsblad voor Heemstede en omgeving, 22 september 1959; 23.  Dankschrijven van mw.G.M.Bomans-Verscheure en Eva overlijden van Godfried Bomans; 24. Hoe was u op school? (Prof.dr.W.Albeda; Fritz Behrendt, Sidney van den Bergh, GODFRIED BOMANS, in: de Spiegel, circa 1950; 25  Godfried Bomans: drie gasten op Kerstavond (Strijdkreet, december 1967; 26. Bert Koekebakker over Godfried Bomans + brief van Godfried J.A.Bomans, gedateerd 12 november 1971; 27. S.G.J.Overdijk over Du Pon jr.en brief van Bomans, gedateerd 17 september 1947; 28. Frits Abrahams: Bomans (NRC Handelsblad, 21 juni 2002); 29. Over Godfried Bomans doet het volgende verhaal de ronde (Uit: Gereformeerd en andere verhalen / Rijk de Gooyer. Tweede druk. Amsterdam/Brussel, Elsevier, 1981, p.40-44; 30. Sprookje De gierige koning door Godfried Bomans met illustraties van Thé Tjong-Khing (2022); 31. Godfried Bomans als spreker over Italië in sociëteit ‘Parkzicht’ te Rotterdam, 21 mei 1957; 32. Herinneringen van Johanna van Gendt aan de student Godfried Bomans op kamers in de Brugmanstraat 23 Nijmegen; 33. Godfried Bomans als reclameschrijver voor Bellfires open haarden, 1971.; 34. Gekalligrafeerde sprookjes van Bomans: ‘Het Kistje’ (1986) en ‘Een witte Kerst’ (1987) door mevrouw H.L.Tenret te Leidschendam; 35.Bundel Als van een hongerige wolf’; gedichten van Jacob Maris.  (Hazerswoude, uitgeverij De Witte Merel, 1979); 36. In Memoriam Godfried, door Willem Brandt, 1972;  37.Een typisch Bomansiaanse kaart van Godfried aan zijn zuster Wally in 1958 vanuit Japan verzonden; 38. een curiosum: miniboekje van Bomans-strip/beeldverhaal: Het geheim van de roestige spijker, met tekeningen door Rein van Looy; 39. 4-DVD-BOX. Uitgebracht door Music Products in 2005; 40. Aanvraag nieuw paspoort door Godfried Jan Arnold Bomans op 20 maart 1939; 41. Sinterklaasgedicht van Godfried Bomans voor broer Jan, 5 december 1971; 42. Een adellijke dame, een kapper, een schaker en Lennaert Nijgh over Godfried Bomans; 43.Reünie van oud-leerlingen  Triniteitslyceum 31 oktober – 3 november 1947. Godfried Bomans schrift de Oud-Lyceïsten aan; 44   The Bomans Store door Frans van Deijl, 45. Wittemans liefdeloze jeugd door Maarten Huygen; 46.Trijfel (Nico Scheepmaker) over BOMANS.; 47. De denkbeeldige en ware voetballer ARIE REKELBAST;  47, Vlinders aan de kade BIJ BOMANS in Heemstede; 48. Berichten uit de Bomans Krant van Jac Aarts (1950-2015)’49 Henry Knap over de voorliefde van Godfried Bomans voor verkleedpartijen; 50. Actrice Ineke Swanevelt publiceert dagboek gewijd aan twee jaren samen met  de schrijver A.L.Snijders; 51. Johannes door Godfried Bomans als redacteur van ‘Propria Cures’; 52 In 2022 bestaan al 35 naar Godfried Bomans vernoemde straten in Nederland en Vlaanderen; 53. Bert Wagendorp en zijn passie voor de sportverhalen van Godfried Bomans; 54. Godfried Bomans op een serie schrijvers-postzegels in 2013 en een penning in 1972; 55. Louis Ferron: Twee losgeslagen heren in een verkeerde tijd, Portret van Godfried Bomans door Kees Verwey. (In zijn soort een mooi werk, Letterkundig Museum, 1993); 56 Te verschijnen in 2023 heruitgave Sprookjesboek Godfried Bomans met nieuwe tekeningen van Thé Tjong-Khing; 57 Portret van Godfried Bomans in de openbare bibliotheken van Enschede en Almelo

1.Citaten met uitspraken van schrijversgewijd aan Bomans: ‘Ik aarzel niet te zeggen dat Bomans Hildebrand vaak verbeterd heeft’ (Kees Fens, in Herinneringen aan Godfried Bomans, 1972)

Wij moeten een scherp onderscheid maken tussen de geniale humorist, die weet dat hij faalt , en de falende humorist, die niet weet dat hij faalt. Bomans behoort tot de laatste soort. De gebruikelijke euvels: herhaling van trouvailles, die bleken goed te zijn, vaste wendingen, sterotiepe stembuigingen, kortom een zekere schematisering ontsieren zijn gebabbel. Maar het is vooral zijn duidelijk behagen in eigen schittering, dat hem schaadt’. (Battus, ps. Van Hugo Brandt Corstius), in: Waarom is Bomans niet leuk? NRC, 23-10-1070).

Godfried zal in later jaren de aan glorificatie grenzende faam, die zijn vader in diens roemvolle tijd al een nimbus omstraalde, vele malen overtreffen. Het komt in overwegende mate door Godfried dat die vader nier al lang en voorgoed is vergeten. Doordat Godfried “Godfried Bomans” zou worden, dit is: de bij zijn leven bij vertegenwoordigers van alle lagen van de bevolking meest geliefde en gelezen schrijver die de Nederlandse literatuur ooit heeft voortgebracht. Toen zijn vader stierf, was het succes van Godfried, dat de eerstkomende dertig, veertig jaar niet zou verbleken, al begonnen: met Hollands Glorie  van Jan de Hartog bezorgde Bomans Erik  het publiek haar momenten van vergetelheid en troost in de verdrietige oorlogsjaren, – van dit “klein insectenboek” zouden alleen al in het jaar dat het verscheen tien drukken elkaar opvolgen, en thans, – tien jaar na Bomans’ dood, – beloopt het aantal verkochte exemplaren van Erik  meer dan een half miljoen”. (Jeroen Brouwers, in: De wereld van Godfried Bomans, Vrij Nederland, kleurkatern 5 december 1981).

Bij het geinponem G.B. aanschouwen we de rijkdom van 4,5 mening in de trant van ja, nee en betrekkelijk, plus nog en passant, de klacht dat hij nooit een prijs heeft gekregen – bij zoveel aktiviteit, ook nog die kop roosvrij houden, dat lijkt mij een opgave. De prijs, intussen, mag  hij wat mij betreft hebben, al zou ik niet weten waarvoor, want ik heb in zijn geslachtsloze schrijfsels nog nooit één zin ontdekt, die niet, van de hoofdletter aan het begin tot en met de punt aan het eind, gelogen en vals was. (G.K.van het Reve, in Op weg naar het einde).

Vergeleken met Bomans waren wij natuurlijk nergens (Harry Mulisch over Kopstukken) Hij was een begenadigd spreker, een orator, – die beoefenaar van een kunst, de retorica, die verloren ging toen de toe te spreken groepen te groot werden voor de menselijke stem, en zelfs voor de luidspreker, maar die met de uitvinding van de televisie terug kon keren.  (Harry Mulisch, in Herinneringen aan Godfried Bomans)

Wij vinden trouwens, dat Haarlem helemaal van Godfried Bomans is, de Teisterbantse usurpator, die wij heimelijk nooit vergeven, dat hij het Amsterdamse jongetje Thym, Lodewijk van Deyssel, nog op diens oude dag tot Haarlemmer heeft gebiologeerd. Met Emile Erens is hem dat nooit gelukt. Het Oude Slot” te Heemstede bleef tot het laatst toe een Limburgse enclave (Fred Thomas, in Droom in de Delta; het sprookje der lage landen in woord en beeld (geïllustreerd door Anton Pieck)

Ik zie in iedere boekhandel, dat Godfried Bomans de meest gelezen schrijver van ons land is. Zijn problemen liggen een beetje anders dan die van Claus, Mulisch, Blaman en Hermans. Toch heb ik ze altijd beschouwd als ernstige problemen. Voor een deel zijn het in ieder geval redelijke problemen. Ze verwachten hun oplossing namelijk van het geluk. (Anton van Duinkerken, ps. van W.J.M.A. Asselbergs, in: De Tijd, 20 oktober 1962).

Je moet zo’n  litteraire- prijs niet willen hebben, want je hebt de grootsteprijs die er is, het hele volk leest jou. (Bertus Aafjes, inTony van Verre  Bomans was de naam).

 Ja Bomans is een groot schrijver. Je mag het alleen niet zéggen (Simon Carmiggelt, in: Herinneringen aan Godfried Bomans).

Ik heb nooit begrepen, waarom ze Bomans niet een literaire prijs hebben gegeven. Die man is geestig, veelzijdig. Dat stuk over die vogelverdrijvers dat is toch geweldig. Waarom heeft die man hier in het noorden nooit een bekroning van zijn werk gehad… Antipapisme? Wordt-ie misschien te veel gelezen? Nee, ik vind die man zeer begaafd (….)’ (Simon Carmiggelt, in De Nieuwe Linie van 4-1-1967)

Godfried Bomans heeft ooit boeken geschreven als Kopstukken. Dat is puur humor, een soort cabaretachtige literatuur. Maar hij leeft voort om zijn levensloop’. (Herman Brusselmans, 21 maart 2007).

Weet U wie ik daar meesterlijk in vond? Bomans [nl. in het omgaan met tv-interviewers]. Die had de leiding van het gesprek. Zo hoort het, De geïnterviewde moet de leiding hebben. (…) Ik vond hem echt goed. Het is een intelligent man, een man van hoge overtuiging. Hij deed het voornaam. Dat is het enige woord, dat daarop past’.  (Burgemeester H.A.T.M.Kolfschoten  (1903-1984) van Den Haag, in De Volkskrant van 7 januari 1967).

Honderd jaar geleden werd Godfried Bomans geboren. Geen schrijver heeft in de twintigste eeuw bij een groot publiek zo’n populariteit bereikt als hij. Bij zijn dood treurde men om het verlies van een nationale figuur, die zowel door zijn werk als door zijn markante optreden was uitgegroeid tot een legendarische verschijning, Iedereen kende hem, of dacht hem e kennen, want achter de humorist en de televisie-persoonlijkheid ging iemand schuil die weinig van zichzelf prijsgaf. (Peter van Zonneveld, Godfried, september 2014, pagina 71)

In memoriam Godfried Bomans.   Nu hij zijn afscheid nam uit dit kort leven, zijn laatste woorden prak en heeft geschreven, bemerken wij, na de eerste diepe schok, dat hij onzichtbaar naast ons is gebleven (Adriaan Roland Holst, 11-1-1972)

Theodor Holman vat de carrière van Mulisch samen in de conclusie: “Hij probeerde een Nederlandse Sartre te worden maar was meer een New-Age filosoof avant la lettre”. En: hij is eigenlijk niet meer dan de definitieve Godfried Bomans van de letterkunde geworden” . (Robert-Henk Zuidinga, in NRC Handelsblad, 2 augustus 2002.

Godfried Bomans aan het werk in zijn Bloemendaalse woning (1965)

2. Leo Thuring 1931-2016. Journalist met een miljoenenpubliek. Begin van necrologie door Peter de Waard, in De Volkskrant van 20 augustus 1916.  Toen de honderdste sterfdag van Charles Dickens aanstaande was belde Leo Thuring in juni 1970 Dickenskenner Godfried Bomans voor een interview. ”Ik weet alles van Dickens”, zei Bomans. ”Komt u maar donderdag om twee uur en neem dan een envelopje mee met daarin 250 gulden, zijnde de tegenwaarde van de kennis, die ik aan u overdraag”. Thuring was redacteur van de kleine katholieke krant ‘Het Binnenhof’. Bomans was een televisiegrootheid. Toen hij bij hem thuis in Bloemendaal aanklopte en de enveloppe overhandigde, antwoordde de schrijver op eerste vraag: “Volgende vraag”. Daarna ging dat nog tien vragen door, waarna Bomans peinzend opstond en 12 minuten in de tuin keek. “Ik ontwaarde een onkruidje. Ik heb daar een open oog voor. Wat was ook alweer uw vraag?” De 10 daaropvolgende minuten ontweek de schrijver wederom alle vragen. Vervolgens liep Bomans naar de keuken, ging naar binnen en zei: “U komt er wel uit”.  [Leo Thuring. Godfried Bomans en Charles Dickens en zichzelf, in “Het Binnenhof”, 30 mei 1970].

3. Lenie van Wijk “Godfried Bomans” (vers)

De sleutels van het koninkrijk,

Je hebt ze nu gevonden.

En nu je zwijgt, nu spreek je nog

Luider uit duizend monden.

’t Geheim, dat aan de einder ligt

Van ieders mensenleven.

De poort, die openslaat en dicht.

Waarvoor een held mag beven,

De tunnel ben je doorgegaan,

Wachtend op hen die volgen,

En op je kist viel ’t licht der maan,

De nacht heeft hem verzwolgen.

Je wimpers op je wijs gezicht,

Borstelige wenkbrauwogen,

Zo lag je als een stil gedicht

Met je gesloten ogen.

Toch bén je nog, toch blijf je, vriend

Toch zal je stem niet sterven,

Je vroege dood was onverdiend,

Elk kind zal van je erven.

Toch blijf je nog, na middernacht

Heb je de geest gegeven.

Je weet ’t nu, je werd  verwacht.

’t Is feest, de doden leven’.

Lenie van Wijk uit Rotterdam, in 2015 overleden, was dichteres, schrijfster van romans, vertaalster en schreef talrijke (ingezonden) brieven. Zie  o.a. delpher

(Lenie van Wijk: Laatste ontmoeting met Godfried (Godfried, oktober2001, pagina 65)
Vervolg artikel Lennie van Dijk, pagina 65)

Jan Bomans als spreker tijdens een bijeenkomst van het Godfried Bomans Genootschap bij Brinkmann in Haarlem. Rechtsonder zien we Lenie van Wijk (overleden in 2005) aandachtig luisteren.

4. Godfried, door Hans Visser (Haarlems Dagblad, 2 maart 2013)

Bomansiaan Hans Visser

Het is vandaag honderd jaar geleden dat Godfried Bomans werd geboren. Ik kan me zijn sterfdag nog herinneringen: zo’n echt donkere dag voor Kerstmis. Nederland kende hem dankzij de televisie als de schrijver die op niveau humor bedreef en tegelijk de twijfel van de men in zijn veranderde wereld verwoordde. Graag las ik zijn werk, smullend  van zijn taalgebruik. Liever nog hoorde ik hem voorlezen: filosofisch, aanstekelijk en enigszins verstrooid. Soms leek het hem te verbazen dat hij zelf zo’n grappig stukje had geschreven. Na zijn overlijden werd het Bomans Genootschap opgericht. Wijlen collega Gerard van Doorn was lid van het eerste uur. Hij vertelde dat het genootschap werd geleid door een zekere Koekebakker , die de leden verraste met strenge schriftelijke overhoringen over Bomans een diens werk. Echt waar? Toen Gerard mij daar introduceerde was het genootschap een halfjaarlijks trefpunt voor Bomanslezers. Ik werd voorgesteld aan Jan Bomans. Van beroep, zo leek het: de boer van Godfried. Hij begroette Gerard hartelijk met de uitroep “dag heerlijke man”. Woorden waarmee de stripheld Pa Pinkelman werd begroet, maar Gerard verbood mij hem ooit met die  woorden aan te spreken. “Ik wil geen misverstanden”.  Er was geen ballotage, zodat er een dame lid was die zich via séances met de schrijver aan gene zijde actie  voerde tegen abortus. Gegeneerd zat het genootschap door. Niemand zag deze stervelingen ooit terug. Wie overbleven waren mensen die volgens Gerard  “slechts het goede wilden’. Zo droegen ze bij  aan het verzamelen, onderzoeken en uitgeven van het verzamelen werk en onderhouden nu een fraaie website. Terwijl ik schreef aan dit stukje, kwam mijn vrouw innen. Ze vroeg verbaasd: “Wat zit je te lachen? Je  hebt toch geen visite”. “Sorry, zei ik. “Ik schrijf iets over Bomans”. Ze wist genoeg. 

Hans Visser Godfried (Noord-Hollands Dagblad, 2 maart 2013)

5 Flarden Flaneur

Citaten uit het werk van mr. Eduard M. Elias

Godfried Bomans in: 40 jaar Cursief

6a. Arjan Peters Hoe lang leeft Godfried Bomans nog?

Arjan Peters, Hoe lang leeft Godfried Bomans nog? (De Volkskrant, 14 juni 2002)

Vervolg Arjan Peters, De Volkskrant 14 juni 2002

6b. Arjen Peters

Arjan Peters. De Volkskrant, 2 februari 2019

7. De Bleke dood  door Trijfel = Nico Scheepmaker:  Koomen en Bomans

“De bleke dood klopt zonder onderscheid aan de hutten der armen en de burchten der koningen”  heeft Horatius eens (maar dan minder vertaald)  gezegd. Dit keer heeft de bleke dood midden in de nacht aan een “burcht der koningen” geklopt, want Theo Koomen was ongetwijfeld een koning in de ogen van zijn volk: de radioluisteraars en televisiekijkers”.  Ik hoorde dat hij verongelukt was van een vriend, die ik ’s ochtends vroeg naar de trein bracht. Terug, van het station naar huis, met de kinderen achter in de auto, reed ik nog voorzichtiger dan gewoonlijk (…)  Ik geloof dat de enige keer waarop de dood van een Nederlander zoveel indruk heeft gemaakt in Nederland, zoveel “impact” heeft gehad, de plotselinge dood van Godfried Bomans is geweest. Toen sprak iedereen daar ook over. Toen kon je ook nergens komen zonder dat het gesprek er over ging. Zelfs de dood van Wim Sonneveld, en ook niet de dood van Wim Kan of Ko van Dijk, hebben zoveel verslagenheid gebracht, Over de dood van Theo Koomen nu en Godfried Bomans twaalf jaar geleden. Alleen de dood van John F.Kennedy,een buitenlander, was daarmee te vergelijken.

Afgezien van hun grote populariteit werd dat natuurlijk veroorzaakt door hun volkomen onverwachte dood. “De dood is altijd onvoorzien, vooral als het leven groot is en onmisbaar schijnt”, heeft ene Guizot ooit gezegd. Godfried Bomans en Theo Koomen hadden, elk op hun eigenterrein, een soort alleenrecht op de manier van praten waarop zij met de luisteraars en kijkers communiceerden, waardoor je bij hun dood met een schok besefte, dat zij onvervangbaar waren. Dat hun manier van praten, hun humor, hun flux de bouche voorgoed verdwenen waren. Natuurlijk gold dat ook voor Wim Sonneveld, maar Kan was 72 toen hij overleed, dat is precies de gemiddelde leeftijd van de Nederlandse man, dus dan denk je toch: jammer, maar niets aan te doen. En dat is natuurlijk wel het laatste waar je bij Theo Koomen aan denkt  (…)’.  (Haarlems Dagblad, 6 april 1984)

8. Joost Op de sociëteyt Teisterbant (Haarlem, Korenmaat, 2022)

Vooromslag: Joost [ps. van Evert Werkman] Op de sociëteyt Teisterbant (Haarlem, Korenmaat)
Vers ode op Haarlem
Colofon (uitgave van de Korenmaat, Hof van Jan, Haarlem)

9. Brief van Godfried Bomans aan de heer Janmaat, juni 1966 (Catawiki, april 2022)

Schrijven van Godfried Bomans aan de heer Janmaat, juni 1966 (Catawiki)
Vervolg van brief Godfried Bomans aan Janmaat, juni 1966 (Catawiki)

10. Column van Joost Prinsen: Mailcontact (Haarlems Dagblad, 6 april 2022)

Column Mailcontact van Joost Prinsen, in Haarlems Dagblad

11. Occultisme in Nederland Jan Koesen: Godfried Bomans belde op vanuit de dood. Een gesprek met schrijfster en psychologe Nel Noordzij (De Stem, 30 augustus 1983).

Jan Koesen in gesprek met schrijfster en psychologe Nel Noordzij (De Stem, 3–8-1983)
Slot artikel Nel Noordzij over Bomans en het spritisme

12. Alexandra Nagel. WAT HANDEN VERTELLEN. In: LetterkundigMuseum, jaargang 9, 2015,nummer2.

Phyllis Jaarsma oefende een “moeilijk te begrijpen vak” uit: ze was chirologe en maakte handanalyses. Het Letterkundig Museum bezit een brief van haar aan Godfried Bomans, die uiteindelijk leidde tot een lezing van Jaarsma voor de Haarlemse sociëteit Teisterbant. Een Reconstructie

Bibi Durey bevindt. Het rondschrijven meldt dat voor vrijdagavond 28 april 1967 mevrouw Phyllis Jaarsma op de agenda staat voor een lezing over psychologie, handen en kunst. De tactiek om eerst iets aan Bomans te geven (een gratis handanalyse) en dan een gunst terug te vragen paste Jaarsma eveneens toe in het briefje dat zij 15 oktober 1970 schreef. Indien Bomans’ kritiek op de handschriftanalyse in ‘Wat handen vertellen’ aan de witte kant is, zo leest de opmaat naar het verzoek, zou hij dan “ruchtbaarheid” aan haar nieuwe boek willen geven?, legde zij uit, doordat zij “een moeilijk te begrijpen vak” uitoefent en geen leerlingen heeft die reclame voor haar werk zouden kunnen maken. Of Bomans ook aan dit verzoek gehoor heeft gegeven, is niet bekend. Wel blijkt uit de andere brief in het privéarchief (poststempel) december 1970) dat Bomans samen met zijn broer en ”Zuster in het klooster” bij Jaarsma/Jansma op bezoek is geweest. ‘We waren wel een beetje bezorgd of we U wel bereiken zouden’, schrijft Bomans daarin. ‘Toch is dit gebeurd. U schreef tenminste dat ons gesprek  u goed heeft gedaan. Daar zijn we met z’n drieën dankbaar voor’. De met de handgeschreven regels onderwerpt Jansma-Engers vervolgens aan een handschriftanalyse. Het klad hiervan is behouden gebleven, maar of ooit een netjes uitgeschreven versie bij Godfried Bomans op de mat is gevallen, valt helaas niet meer te achterhalen (Alexandra Nagel, in Goede Papieren. Letterkundig Museum, jaargang 9, 2015, nummer 2)

Alexandra Nagel: Het contact tussen Phyllis Jaarsma en Godfried Bomans

Vervolg uit: LetterkundigMuseum. jaargang 9, 2015, nummer2.
Vervolg artikel Alexandra Nagel: Goede papieren
Slot van artikel door Alexandra Nagel in Letterkundig Museum, jaargang 9, 2015, nummer2.

Voor meer informatie over Phyllis Jaarsma, zie o.a. berichten  op de KB-site delpher:  1) van 19 september 1952 in de IJmuider Courant; 2) recensie boekje ‘Wat handen vertellen’, in Trouw van 23 april 1971.

Vooromslag van Handen in schilderkunst en praktijk door Phyllis Jaarsma

13. Roma Hijneman  Het boek Godfried (De Fontein,  1975)

Vooromslag boek R.Hijneman Het boek Godfried
Achteromslag boek R. Hijneman Het boek Godfried

14. Jan Bomans In  de stoel van Godfried (Centripress, 1977)

Vooromslag boek Jan Bomans In de stoel van Godfried
Achteromslag boek Jan Bomans
Jan Bomans (tweede van links) met Maarten Nederhorst van de NOS in 1974 op bezoek bij het parapsychologisch medium Lesley Flint

De Engelsman Leslie Flint (1911-1994) stond in Engeland maar ook wereldwijd bekend als een paranormaal stemmedium. Een medium dat het fysische fenomeen van de directe stem kon produceren die van een overledene zou zijn, ontstaan in de nabijheid van het medium, maar biet door hem uitgesproken. In Paranormale stemmen zeggen DOOD GEEN EINDE is ten aanzien van Godfried Bomans het volgende geschreven: Als overledenen zelf geen kans zien met het stem-apparaat, de voice-box, om te gaan, dan bemiddelt Mickey en brengt de boodschap over. Dit was o.a. het geval bij een bezoek van de broer van Godfried Bomans aan Leslie Flint in 1974, in het kader van het N.O.S.programma “Zou er dan toch leven na de dood bestaan?”. Godfried kon niet doorkomen, maar Mickey fungeerde als intermediair in een gesprek waarin 20 feitelijke gegevens werden genoemd waarvan 17 juist bleken te zijn en 3 onduidelijk. Zij konden mogelijk uit het brein van de aanwezigen geput zijn want een enkel feit kon men pas na terugkeer in Holland verifiëren, omdat men eenvoudig niet wist dat er nog een gedicht van Godfried Bomans tussen zijn paperassen lag: Salve regina, dat nooit was uitgegeven. Mickey wist het wel. Dit bezoek aan Flint was een opmerkelijke radiouitzending. Daarbij moet in gedachten gehouden worden dat Flint al over het hoogtepunt van zijn vermogen was’. 

15. Oprichting Godfried Bomans Society/Genootschap in 1972 door A.C. (Bert) Koekebakker / Godfried Bomans Kring (1961-1965) [zie ook nummer 26].

Op 6 februari 1972 kwam het idee op bij student Bert Koekebakker in café-restaurant In den Vergulden Turk’ , Steenstraat 2 Leiden, een vernieuwde Godfried Bomans Kring, op te richten nadat de  (oude) Godfried Bomans Kring intussen ruim 6 jaar eerder een stille dood was gestorven. Op 18 mei 1972 zond hij een brief aan erevoorzitster mevrouw A.C.M.Vestdijk-van der Hoeven in Doorn met als onderwerp Kring Godfried Bomans . Hij vertelde haar het plan te hebben opgevat een Godfried Bomans Kring in het leven te roepen naar het voorbeeld van de reeds bestaande Vestdijkkring en zou graag het adres van die verenging willen ontvangen voor nadere informatie. Mw. Vestdijk antwoordde onmiddellijk en berichtte het adres van de secretaresse van de Vestdijkkring, mej. Ria Albers te Rotterdam, met wie vervolgens is gecorrespondeerd. Aangehouden wordt, onder meer op basis van een bericht in dagblad De Tijd van 2 juni 1972 dat de formele oprichtingsdatum van het Godfried Bomans Genootschap (GBG) 1 juni 1972 is, ook al circuleren enige andere data in de media en is op de site van het GBG 2 juni 1972. vermeld.

Bericht over oprichting van de Godfried Bomans Society in De Tijd van 2 juni 2022

Anno 2022 telt de vereniging tussen de 240 en 250 leden.

Bovenstaand gebouw aan de Steenstraat 2 in Leiden is in 1931 gebouwd in opdracht van Heren sociëteit Amicitia’ (opgericht in 1768). Na WOII was hier café-restaurant Schuttershof tot de zomer van 1962 toen zich in bovenstaand pand café-restaurant ‘In den vergulden Turk’ vestigde, dat zich voordien in het monumentale pand Breestraat 82 bevond en door het warenhuis Vroom & Dreesmann was overgenomen. Van circa 1975 tot 1985 heeft de keten Wienerwald zich hier gevestigd, waar voornamelijk kipgerechten werden geserveerd. Na opheffing gevolgd door In den Leidschen Salon Ten slotte is sinds omstreeks de millenniumwisseling de tegenwoordige naam Stadscafé Van der Werff, vernoemd naar de bekende burgemeester Van der Werff (1529-1604) uit de periode van het Ontzet van Leiden 3 oktober 1574.
Stadscafé Van der Werff, voorheen ‘In den Vergulden Turk’ op 1 juni 2022 gefotografeerd door J.P.Teengs

Aan de basis Van de Godfried Bomans Society stond een student Nederlands, de latere journalist A.C. (Bert) Koekebakker uit Leiden. Tot de meest actieve leden in de begintijd behoorden W.F.Harmsen, Ted van Turnhout, J.Loovens (questor, later praeses), Hans van Velzen en de anno 2022 nu nog altijd actieve ‘Bomansiaan’ Frank van der Voordt uit Capelle aan de IJssel. Voorzitter van de Vlaamse afdeling was student filologie Ronald Soetaert, die zijn licentiaatsverhandeling aan Bomans zou wijden in relatie tot Charles Dickens en in 1979 tot hoogleraar aan de Universiteit van Gent is benoemd.

17 juni 1972 had een eerste bijeenkomst plaats met 13 leden, welk aantal een jaar later toenam tot 40. Eén van de eerste leden en sprekers was drs. A.J.Schneiders, leraar Nederlands aan het Triniteitslyceum van Godfried Bomans. Voorts had op 18 oktober 1972 een naamswijziging plaats en werd, tot spijt van de oprichter Society gewijzigd in het wat serieuzer begrip Genootschap.

In 1975 verscheen het eerste nummer van het GBG een nieuw tijdschrift ‘Godfried’, toen onder redactie van W.F.Harmsen, A.C.Koekebakker jr. en T.J. vanTurnhout. Anno 2022 floreert het blad nog altijd.

Portret van Jan Loovens, eerste penningmeester en tweede voorzitter van het Godfried Bomans Genootschap

De grote verdienste van Bert Koekebakker is geweest dat hij een aantal personen interviewde die Godfried Bomans persoonlijk hebben meegemaakt. Deze zijn veelal gepubliceerd in het tijdschrift Godfried  van het Godfried Bomans Genootschap. Zo zijn door hem gesprekken gevoerd met o.a. Hella Haasse, Karel Jonckheere, Harry Mulisch, Simon Carmiggelt, Adriaan Roland Holst, Victor E.van Vriesland., Yoka Beretti, Nini Boesman, professor C.Romme, Max Euwe en mr.J.M.A.H.Luns.

De formele stichting van het de Godfried Bomans Society/Genootschap heeft naar zijn zeggen met toestemming van mw.Bomans-Verscheure op 1 juni 1972 in Leiden plaatsgehad De oprichter stond op het achtervoegsel Society Dat gaf een meer internationaal karakter en Bomans was bovendien een groot liefhebber van de Engelse schrijver Charles Dickens. Koekebakker was toen 24 jaar en student MO Nederlands aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

(Nieuwsblad van het Noorden, 5 juni 1972). Soortgelijke berichten van de oprichting zijn gepubliceerd in o.a. de volgende bladen: Leids Dagblad (1 juni)Nieuwe Leidsche Courant (2 juni 1972), IJmuider Courant (1 juni), Haarlem’s Dagblad (1 juni), De Telegraaf (2 juni), Algemeen Dagblad (2 juni), De Tijd (2 juni), Provinciale Zeeuwse Courant (2 juni), Limburgsch Dagblad (2 juni) Dagblad van het Noorden (2 juni), het Vrije Volk (3 juni) en uitgebreider dankzij een interview met Bert Koekebakker in de Leeuwarder Courant van 21 juni 1972. De landelijke publiciteit ging zo ver dat zelfs de NTR televisie aandacht besteedde aan de Godfried Bomans Society.
Oprichter Godfried Society: ‘Bomansgave was de mens terug te brengen tot niets’ (Haarlem’s Dagblad, 3 juni 1972)
Godfried Bomans Society: “opmerkelijk initiatief” (Leidse Courant, 6 juni 1972)
V.l.n.r. de Bomansianen van het eerste uur tijdens een televisieoptreden: vlnr.: Ted van Turnhout (1936-2001), Bert Koekebakker (1948-1984) en als enige nog in leven zijnde: Frank van der Voordt
Begin van artikel door Gerry van de List, Een stilist pur sang; Genootschap houdt Godfried Bomans in ere (Elsevier, 17 december 2011, p. 108-109).
In het tijdschrift Godfried publiceerde voorzitter Fred Berendse een artikel Van Society tot Genootschap, maart 2012, p. 31-35. [Aanwezig in Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief).
Persoon Godfried Bomans belicht door J.A.Bomans ten huize van bibliothecaris Van Velzen in Alphen aan den Rijn (Leidsch Dagblad, 15 december 1972)
Frank van der Voordt door Cees van den Berg (Algemeen Dagblad, 19-4-1986)

Cees van den Berg: Een trouwe Bomansiaan (Algemeen Dagblad, 19-4-1986)

Voorzitter Jan Loovens (29) [opvolger van Bert Koekebakker]-rechts op de foto – van beroep communicatie-docent, en staande secretaris/penningmeester Frank van der Voordt in Leiderdorp bezig met het tijdschrift ‘Godfried’ tijdens een interview met AD-redacteur én lid van het Godfried Bomans Genootschap Cees van den Berg onhet Algemeen Dagblad (19-12-1981)

Het correspondentiearchief van A.C. Koekebakker jr. (1948-1984 ), in 1972 oprichter van de Godfried Bomans Society, sinds 18 oktober 1972 Genootschap geheten – min of meer voortzetting van de eerder bestaand hebbende en opgeheven Godfried Bomans Kring (1)  – is via Frank van der Voordt aan de Bomanscollectie van het Noord-Hollands Archief toegevoegd (archiefdoos 41A) en bevat o.a. documentatie uit de periode 1972-1984 van en aan – in willekeurige volgorde – de volgende personen en instanties:  H.H. Polzer (= drs.P), Peter Muller, Ted van Turnhout, J.Loovens, W.F.Harmsen, NOS, Genootschap Onze Taal, openbare bibliotheek Ubbergen, stichting Opwenteling, Guus Oster, Wouter Paap, tijdschrift Panorama, J.Corduwener, Phonogram, H. Prenen, Harry J.M. Prick (Letterkundig Museum en Documentatiecentrum), C.N.Bleyswijk [was tuinman van Godfried Bomans], Wim J.Simons (Het Nederlandse Boek), Michael Slater (Dickens House, London), Aleid Slingerland, Willem Smitt (hoofdredacteur weekblad Story), prof, G.J.Jordan (Zuid-Afrikaanse ambassade), journalist Jef Anthierens [uit Deurne, België], uitgeverij Het Spectrum. Dr.A.J.H.Thiadens, Toneelcentrale Bussum, Toneelgroep Godfried Bomans Haarlem, René P.Tonneyck, Hans van Velzen, Cornelis Verolme, Simon Vestdijkkring (Ria Albers), mr.Pieter van Vollenhoven, Victor E.van Vriesland, Th.Leeflang, blindeninstituut Le Sage ten Broek, Nini Boesman, Jan Bouwer, Willem Brandt, W.Huygen, Simon Carmiggelt, Chicago Tribune, Gaston Durnez [o.a. een telegram] , W.Duys (AVRO), prof.dr. M.Euwe, H.A.Kroeders,  Toon Hermans, J.W,. van Hillo (NCRV), Henry A.A.R.Knap, Teus van der Kuilen, redactie Libelle, Frans Hals Museum (Els Vogel), hotel restaurant Zomerzorg in Santpoort  etc. [Dit archief is tot op heden uitsluitend met toestemming geraadpleegd door familieleden van wijlen Bert Koekebakker]

Foto van filmopnamen op 22 december 1973 van de kranslegging bij het graf van Godfried Bomans in Bloemendaal. Van links naar rechts Bert Koekebakker, Hans van Velzen en Jan Loovens. De traditie van een bezoek aan het graf door leden van het Godfried Bomans Genootschap is tot op de dag van vandaag voortgezet.
Bezoek Bomans Genootschap in 1973 aan Berkenrode. Links de artistieke praeses Bert Koekebakker. Links van de mevrouw in het blauw zien we W.F.Harmsen rechts van haar Ted van Turnhout

Dankbericht n.a.v. overlijden Bert Koekebakker, augustus 1984. Hij werkte in leven als recensent voor het Leidsch Dagblad (moderne muziek, toneel, cabaret, kunst), en incidenteel als journalist voor Societybladen. maar heeft zijn literaire ambities helaas niet kunnen waarmaken.
Kees Fens over het 1-jarig bestaan van het Godfried Bomans Genootschap (De Volkskrant, 2 juni 1973)
Een Vlaamse afdeling van het GBG met een Vlaamse voorzitter Ronald Soetaert, die promoveerde op een vergelijking van het het werk van Godfried Bomans met Charles Dickens en werd prompt tot bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Gent benoemd (De Telegraaf, 5 juni 1973)
Portret van de Vlaamse schone en intelligente Veerle van Fraechem uit Merelbeke, die opmerkte verliefd te zijn geworden op het werk van Godfried Bomans (De Telegraaf, 5-6-1973)
Curieuze beelden van Bomans Genootschap. Door Nico Scheepmaker (Leeuwarder Courant, 21 januari 1974)
Vervolg Nico Scheepmaker over o.a. het Godfried Bomans Genootschap, 21-1-1974
Ton Hydra over adoratie van Bomans in AVRO’s Kunstmagazine De Ivoren Toren (Trouw, 21 februari 1974)
Najaar 1974 verscheen het allereerste nummer van een ín de toekomst regelmatig te verschijnen “Bomans-Bulletin” . Met een gedrukt vooromslag met een portret van Bomans door Aleid Slingerland en de titel Godfried. Inhoudelijk 16 gestencilde pagina’s met behalve een voorwoord van praeses A.C.Koekebakker Jr. verslagen van 1) de 10de genootschappelijke bijeenkomst in een zaal van de Sint Willibrordusschool te Oegstgeest waar R.Soetaert sprak over zijn vergelijkende literatuurstudie betreffende het werk van Bomans en Dickens, 2) de 11de bijeenkomst ook in Oegstgeest gehouden waar journalist Willem Smitt vertelde over zijn interview met mr. J.M.A.H.Luns, 3) verslag van de tweede jaarbijeenkomst te Haarlem op 1 juni 1974 met een voordracht van Tonny Schifferstein, die destijds het radioprogramma Koptukken regisseerde.
Recensie naar aanleiding de verschijning van het eerste nummer van het tijdschrift GODFRIED in het Haarlem’s Dagblad van 23 mei 1975.
De illustrator van o.a. Pa Pinkelman en Tante Pollewop Carol Voges (1925-2001) tijdens een lezing bij het Godfried Bomans Genootschap 19 juni 1976 in etablissement ‘Wiener Wald’ te Haarlem

15a Impressie van de herdenkingsbijeenkomst 50 jaar GODFRIED BOMANS GENOOTSCHAP in de tijdelijke Bomanszaal van stadscafé Van der Werff in Leiden op 1 juni 2022 met foto’s door Jan Teengs)

Op 1 juni 2022 is door huidige en vroegere bestuursleden van het Godfried Bomans Genootschap in stadscafé Van der Werff te Leiden herdacht dat een halve eeuw geleden dit genootschap is opgericht, waarvoor zich hadden aangemeld: Fred Berendse (voorzitter) , Shishir Bestebreur (secretaris), Gerard Dekkers (penningmeester) Monique van Eeden, Thea IJsselmuiden-Swillens, Piet de Jong, Hans Krol, Freek van Leeuwen, Jan Loovens, Mieke Poelman [die in de jaren 60 van het vorig millennium nog lid blijkt te zijn geweest van de Godfried Bomans Kring], Jan Teengs (redacteur), Hans van Velzen, Frank van der Voordt en uit Vlaanderen Fred Bonaers. Aan twee leden die vanaf het begin, aldus 50 jaar lid zijn van het genootschap werd door Fred Berendse, intussen 33 jaar voorzitter van het literaire gezelschap o.a. een bloemenhulde gebracht.

Groepsfoto van de 13 aanwezigen bij de jubileumviering 50 jaar Godfried Bomans Genootschap in Leiden. Van links naar rechts: Freek van Leeuwen (oud bestuurder en auteur ‘Wandelingen’), Jan Teengs (nieuw bestuurslid, redacteur), Piet de Jong (bestuurslid), Gerard Dekkers (penningmeester), Hans Krol (oud-voorzitter, archivaris), vooraan Fred Berendse (huidig voorzitter), Frank van der Voordt (oud-voorzitter/secretaris/penningmeester, tevens erelid), Fred Bonaers (bestuurslid Vlaanderen, redacteur), Shishir Bestebreur (secretaris, filmer), Thea IJsselmuiden-Swillens (oud-voorzitter), Hans van Velzen (vm. bestuurslid), Mieke Poelman (was bovendien al lid van de Godfried Bomans Kring in de jaren zestig) , gast Willem Pekelder (lid GBG en journalist bij het Nederlands Dagblad en Trouw) Nota Bene. door omstandigheden moest Jan Loovens (voormalig questor en praeses als opvolger van oprichter Bert Koekebakker (1948-1984) verstek laten gaan.
Praeses Fred Berendse heet de aanwezigen welkom
Na een halve eeuw nogmaals gedurende 1 dag Bomans-Genootschapszaal in Leiden
Met twaalf personen herinneringen zijn herinneringen opgehaald aan Godfried Bomans. De twee aanwezige dames Mieke Poelman en Thea IJsselmuiden-Swillens hebben de schrijver enige keren in Bloemendaal persoonlijk ontmoet.

Mevrouw Mieke Poelman-Marquart Scholtz, reeds lid ten tijde van de Godfried Bomans Kring heeft haar herinneringen aan het papier toevertrouwd, in het tijdschrift Godfried, maart 2009, p.32-36. Daarin zijn ook citaten uit brieven door Godfried uit 1966, 1970 en 1971 opgenomen. ‘Lieve Mieke’ en aan het slot: Ik ben geen meneer Bomans, maar gewoon Godfried’.

Ook journalist Willem Pekelder van het Nederlands Dagblad en dagblad Trouw was aanwezig en luisterde aandachtig
Nog een impressie van de Bomansherdenking in stadscafé Van der Werff, waar het op1 juni exact 50 jaar geleden begon
Behalve Hans van Velzen werd uiteraard ook erelid Frank van der Voordt – op de foto staande rechts – door de voorzitter in bloemrijke taal geëerd.

15b GODFRIED BOMANS KRING (1961-1965)

(1)De Godfried Bomans Kring (GBK) is op 3 maart 1961 in Hengelo opgericht door reclametekenaar Jan Versteegh samen met een broer journalist Floris Versteegh en een vriend Jan Bergsteijn. Godfried Bomans die hiermee accoord ging en waar mogelijk medewerking wilde verlenen werd als ere-voorzitter benoemd. In mei 1961 verscheen P.P. [een verwijzing naar Pa Pinkelman] als orgaan van de G.B.K. Bomans zou een bijdrage leveren, maar vanwege drukke werkzaamheden berichtte hij daarvan af te moeten zien. In 1963 is het voorzitterschap overgegaan naar onderwijzer Paul van der Smaal uit Haarlem. In de zomermaanden hebben een paar keer bijeenkomsten plaatsgehad in de tuin van Parkweg 10 Bloemendaal. In 1964 is de componist Jan Mul tot erelid benoemd en in dat jaar is mede op initiatief van de G.B.K aan de gevel van Gouwe 21 in  Gouda een gedenksteen ‘Pieter Bas;’ door Bomans onthuld  Vanaf medio jaren zestig is ondanks de medewerking van schrijvers als  Veronica F.Laterveer en Ted van Turnhout alsmede van boekverkoopster/uitgeefster Tine (Martine) van Buul (1909-2009) de Kring een stille dood gestorven mogelijk als gevolg van interne tegenstellingen binnen het bestuur. Nummer 4 van de vierde jaargang verscheen onder de titel ‘Schone Ruiten’. In het vijfde jaar, 1965, is het laatste nummer van P.P. verschenen. Bert Koekebakker nam vervolgens enkele  jaren later het initiatief  voor de Godfried Bomans Society/Genootschap, waarbij ook Ted van Turnhout weer actief was.

Oprichting Godfried Bomans Kring (Het Vrije Volk, 21 april 1961). Op de foto zien we het eerste bestuur van de Godfried Bomans Kring. Vlnr.: Jan Bergsteijn (secretaris), Jan Versteegh (voorzitter) en Floris Versteegh (penningmeester). In het midden het embleem van de kring.
Leden van het eerste uur van de Godfried Bomans Kring melden zich bij praeses Jan Versteegh in Hengelo
Vooromslag van het gedrukte en verder gestencild verenigingsblad PP Het eerste nummer stond onder redactie van J.A.Versteegh en G.M.E.Blom in Hengelo en kwam uit in april 1961.Vanaf januari1962 met een nieuwe redactie bestaande uit Jan Versteegh, Floris Versteegh, Jan Bergsteijn en als redactiesecretaris Paul van der Smaal in Haarlem. Tot medio 1965 zijn in totaal 20 nummers aanwezig in het Bomansarchief van het Noord-Hollands Archief
Jan Vesteegh in dagblad Trouw van 3 oktober 1962. Het aantal leden van de Godfried Bomans Kring telde toen volgens zijn zeggen 120, waaronder ook enkele Belgen.
Jan Versteegh op bezoek bij Godfried Bomans aan het hek van Cottage Hill in Bloemendaal. Na een klein met goed gevolg afgelegd examen over Pa Pinkelman werd Versteegh binnen het hek toegelaten (Margriet, 1961)
Voorzitter en redacteur van het blad was de Haarlemse onderwijzer Paul van der Smaal (Nieuwe Haarlemsche Courant, 20-10-1963)
5 oktober 1964 ontving de componist Jan Mul als eerste en uiteindelijk enige het ere-lidmaatschap van de Godfried Bomans Kring, hem toegekend in het concertgebouw van Hengelo. bij de première van de komische detective-opera ‘Bill Clifford’, waarvoor Bomans het libretto schreef (Haarlem’s Dagblad, 5-10-1964)
Schilderij door Peer van de Molengraft met van links naar rechts: Jan Mul, Wouter Paap, Godfried Bomans aan de piano, en Harry Prenen (Stadsbibkliotheek Haarlem)
Bomansarchief verplaatst naar bibliotheek Heemstede (Nederlands Dagblad, 18 juni 1982)

16. H.A.Kroeders uit Harderwijk, later Wageningen) correspondeerde met bekende personen en verzamelde alle publicaties die betrekking hadden op Godfried Bomans. Zijn bijeengebracht artikelen zijn via Frank van der Voordt in het Bomansarchief van het Noord-Hollands Archief terecht gekomen. Onderstaand deel van een artikel van P.van Eijck die Kroeders interviewde voor dagblad De Tijd van 8 maart 1974 onder de titel Correspondentie. Voorts afdruk van een brief die Bomans in 1967 zond aan H.Kroeders.

P van Eijk in gesprek met Bomansiaan H.A. Kroeders (De Tijd, 8 maart 1974)

Transcriptie: ‘Ik heb  geen foto van mezelf of mijn gezin, anders zou ik die u sturen. Uw waardering doet mij goed, en ik dank u daarvoor. Want ik heb langzamerhand zoveel vijanden, dat je aan het tegendeel ook wel eens behoefte voelt. Komt u eens langs, in juni b.v. dan vindt u mij in een werkhuisje  achterin mijn tuin. Er is hier bier. Uw Godfried Bomans. (1967)

17 . Herinneringen uit 1972 van mw. Henriëtte Philips-van der Heijden uit de Witsenburgselaan 24 Nijmegen

Godfried was een graag geziene gast in ons huis. Ieder huis heeft z’n eigen sfeer. De onze trok hem blijkbaar aan. ’t Was ’s avonds  net een bijenkorf. Men kwam en men ging. Iedereen was welkom. Het was voor de meesten even een adempauze tussen de studie door. Er werd muziek gemaakt. Men bracht goede poëzie en proza. Er was humor en luim. Zo kwam Godfried hier dikwijls met studerende kinderen. Dan speelde hij piano en improviseerde de meest kostelijke melodieën. Later nam hij teksten mee en allen zongen het pasgeboren lied. Melodie en tekst waren eenvoudig. Zijn zin voor humor was gespekt met diepere achtergronden van ernst. Godfried was degene die met zijn psychologisch inzicht de diepte van iemands wezen trachtte te peilen.  Hij zocht naar wat iemand juist tot die iemand maakte. Hij exploreerde mensen en dingen. Godfried bestudeerde de wijze waarom iemand zich zo gedroeg. Hij liep graag in het huis neuzend rond. In de bovengang bemerkte hij een oude binnenkast waarop onze reiskoffers lagen opgesteld. Met gebogen hoofd en  handen op de rug bleef hij een wijle als vastgenageld staan. Ik merkte gedurig zijn overpeinzingen of zeggend “merkwaardig’, dan weer hoorde ik hem mompelen. En ik zei: “Zouden we niet verder gaan”. “Ja” zei hij dan “dat is goed” en tot nu toe heb ik niet begrepen wat hem in het beeld “Kast met koffer” zo aangrijpend heeft toegeschenen. 

Iets anders: voor een studentenfeest werd mijn dochter door hem uitgenodigd. Terug van ’t feest merkte ze op: “Eindelijk eens een man die de wereld anders benadert dan de meeste jongelui.  Hij was geestrijk en humoristisch en doet dan ineens weer iets mals. Zo ontdekte hij in de wandelgangen een weegschaal (hoe die daar kwam? ). Zonder toestemming af te wachten tilde hij mij er op, zeggende: “even kijken hoeveel je weegt”. Na operatie “weegschaal” gingen we gewoon verder. De conversatie bleef gezellig, ongedwongen en kolderiek – kortom fris”.

Dan nog een andere herinnering. Nadat ik een gast in de trein nawuifde zag ik hoe Godfried puffend en blazend de stationshelling kwam oprazen en miste hij de trein. Hij ontdekte mij en klaagde: “neen dat is gewoon  afgrijselijk. Dit doen ze erom. Zo gaat het al de hele dag. Vanmorgen aan het ontbijt begon ’t al.  Vanochtend bij het ontbijt was ineens mijn bord weg , later hetzelfde met m’n lepel. Ze moeten me gewoon hebben vandaag. ’t Ergste is dat in vanmiddag een lezing moet houden in Maastricht”.  Het slot van ’t drama heb ik niet meegemaakt. Zijn latere bruid die hem trouw en meelevend, doch lichtelijk geamuseerd had begeleid, zal met hem samen na overleg wel tot een telegram of taxi hebben besloten.  Toen hij thuis zijn aanstaande bruid kwam voorstellen kan ik bergrijpen dat hij in haar gevonden had met wie hij ’t grote avontuur van een huwelijk aandurfde. Ze was nog als een verwonderd kind met kniekousen en kwastjes eraan. Grote heldere ogen, die straalden, eenvoudig, maar ook helemaal rein en integer en een en al  distinctie. Na zijn vertrek uit Nijmegen naar Haarlem heb ik Godfried nog slechts sporadisch ontmoet bij meer officiële gelegenheden. Ik behield de herinnering aan z’n vriendschap als iets moois en boeiend. Hij was nog een mens die zich verwonderen kon’.  

Nota  Bene  Van 1 februari 1939 tot 1943, toen hij verhuisde naar een huurhuis Zonnelaan 17 in Haarlem  woonde Godfried Bomans in de Universiteitsstad Nijmegen. Over deze periode publiceerde Fred Berendse, voorzitter van het Godfried Bomans Genootschap, in 2016 een publicatie: Wekker & Wierook; Godfried Bomans in Nijmegen.

Vooromslag van Wekker & Wierook; Godfried Bomans in Nijmegen. Door Fred Berendse. Godfried Bomans Genootschap, 2016.

18. Onthulling  van plaquette: laatste schaakzet van Bomans in Bloemendaal, 30 april 2022

n (Haarlems Dagblad, 1 mei 2022)
(Haarlems Dagblad, 1 mei 2022)
(30 april 2022, foto’s J.P.Teengs)

19. Schrijver Pieter Waterdrinker over een lezing van Bomans in 1961 te Zandvoort  Een dag of tien na mijn geboorte, ergens in de laatste week van oktober 1961 , hield Godfried Bomans een lezing in ons hotel in Zandvoort. Het was druk. Mijn moeder, net teruggekeerd uit de witte villa aan de rand van de Haarlemmerhout waar ze mij ter wereld had gebracht, moest meteen weer de handen uit de mouwen steken. In de Grote Zaal was een bruiloft aan de gang; in het café hield de biljartvereniging zijn jaarlijkse toernooi voorde herfstbokaal en in het zaaltje daarnaast , dat mijn grootvader in de loop der jaren met Heidelbergs antiek had gedecoreerd, sprak Bomans het gezelschap belangstellenden toe. Ik denk dat grijze pakken en bloemetjesjurken de boventoon voerden – of is dat een vooroordeel van onze tijd? – maar in elk geval veroorzaakten de spitsvondigheden die de spreker debiteerde volgens de overlevering zulke lachsalvo’s dat op een gegeven moment de helft van de bruiloftsgastenen biljarters zich bij des schuifdeuren stond te verdringen. Er zal een blauwe walm boven het gelach hebben gehangen, want iedereen rookte toen nog – Lexington, Caballero – en er ging die avond blijkbaar heel wat jenever, bier en porties oude kaas doorheen. Ik heb hier een oud kasboek van mijn vader liggen.” Omzet bar bij lezing Bomans 480 gulden. Niet beroerd. Morgen de Heineken bellen.” Met mijn zeven pond (misschien dat het inmiddels een half pondje meer is geweest) was ik in een reiswieg te slapen gelegd in een opkamertje achter het podium waarop de meesterzijn voordracht hield. Op die manier kon mijn moeder mij tussen het bedienen, glazen spoelen en opdrachten geven aan de keuken door, in de gaten houden. “Maar je was zo lief” vertelde ze later.” Je gaf de hele avond geen kik. Toen ik na afloop met jou in mijn armen in de gang stond, heeft Bomans je nog even geknuffeld”.   Ik hoorde van dit voorval pas vorig jaar, toen mijn moeder me het plaatselijk sufferdje, met pal ernaast in vet gedrukte letters’ Bomans spreekt vandaag in hotel Zomerlust te Zandvoort. Komt allen”.   Die avond had ik – om het dramatisch te zeggen – mijn eerste, bijna fysieke kennismaking met de literatuur; het zou zeker nog vijftien jaar duren eer ik de draad weer zou oppakken’. Uit: Een thuiskomst in de fantoomstad; door Pieter Waterdrinker. (Hollands Maandblad. Jaargang2004 (674-685), 2004.

Helaas verkleurde foto uit het archief met enkele leden van het Godfried Bomans Genootschap onder wie Bert Koekebakker. gezeten voor het etablissement Zomerzorg in Bloemendaal, 2 juni 1973
(Uit: De Telegraaf, 4 juni 1973)

20. Van Mulisch tot Bomans (Hans Bouman Postuum Jeroen Brouwers, (De Volkskrant, 12 mei 2022)

Uit: Postuum Jeroen Brouwers, door Hans Bouman (De Volkskrant, 12 mei 2022)

21.  Godfried Bomans heeft veel vrolijkheid gebracht; Literair Genootschap (Boekenpost, nummer 163, september/oktober 2019.

(Boekenpost, nummer 163, 2012, pagina 48)

Vervolg van Godfried Bomans heeft veel vrolijkheid gebracht

Slot van artikel in: Boekenpost, nummer163, september/oktober 2019

22. Loet Jansen. Waar zit Godfried Bomans? 1950.

(Loet Jansen. Waar zit Godfried Bomans? (Het Nieuwsblad, algemeen orgaan van Heemstede en omgeving, 22 september 1950)
Vervolg artikel Loet Jansen 22-8-1950

23. Dankschrijven van mw. G.M.Bomans-Verscheure, januari 1972

Schrijven door mw. G.M.Bomans-Verscheure mede namens andere familieleden, januari 1972

24. Hoe was u op school? (De Spiegel, circa 1950, prof.dr. Willem Albeda, Fritz Alfred Behrendt, Sidney van den Bergh, Godfried Bomans)

Godfried Bomans (Vragenlijst DeSpiegel)

25. Godfried Bomans: Drie gasten op Kerstavond

Drie gasten op Kerstavond (Strijdkreet, december 1967)

26. Bert Koekebakker over G.J.A. Bomans, auteur Hoewel  zijn oeuvre, zijn persoonlijkheid en zijn overlijden zo in bijzondere mate medebepalend is geweest voor mijn leven (ook in opbouwende in, omdat bij corrigeerde, waartoe ik zelf niet in staat was), heb ik hem slechts éénmaal mogen ontmoeten in mijn korte leven. Het geschiedde in “Gebouw Irene”, waar Godfried een lezing hield en tevens zijn boeken te koop aanbood. Hij signeerde dan exemplaren, die gekocht werden.

Tijdens de pauze ging ik naar hem toe en zei hem, dat een ik een zeer grote bewondering voor hem koesterde. Dat was de ene in. De andere in, die een vraag inhield, luidde: “Heeft u er bezwaar tegen, als ik u eens een keer op kom zoeken in Bloemendaal? “O nee”, zei Godfried, je belt maar en dan maken we een afspraak” Maar dat is er nooit van gekomen, ik heb hem nooit gebeld en ik heb hem ook niet opgezocht.

Doch nu bega ik een gedachtefout. Eénmaal heb ik hem opgebeld en wel in november 1971. Ik vroeg hen toen, of bij mijn brief al beantwoord had. Hij vertelde mij, dat hij dat inmiddels gedaan had en dat hij geen gevolg kon geven aan mijn uitnodiging een lezing te houden in Leiden. Ik vertelde hem, dat ik daar alle begrip voor op kon brengen en inderdaad: enige dagen later lag inderdaad de bewuste brief in de brievenbus. Eén maand later leefde Godfried niet meer.’

Schrijven van Godfried Bomans aan de heer Koekebakker, 12 november 1971

27. S.D.J.Overdijk, Herenweg 112 Heemstede, verhuisde naar North Carolina, USA Hij berichtte dat Du Pon jr. tijdens de groentijd van het Haarlems Studenten Gildt opdracht kreeg van de toenmalige meester-deken om een bezoek te brengen aan Godfried Bomans en zich aan te bieden als model voor eén van zijn te schrijven boeken. Daar is hij aan de Zonnelaan naar toe gegaan en uit onderstaande brief aan de opdrachtgever van 17 september 1947 blijkt dat hij bij hem geweest is.  

Schrijven van Godfried Bomans, 17 september 1947 (Bomanscollectie NHA)

28. Frits Abrahams Bomans

Frits Abrahams Bomans (NRC Handelsblad, 21 juni 2002)

29. Rijk de Gooyer: Over Godfried Bomans doet het volgende verhaal de ronde

(Uit: Gereformeerd en andere verhalen door Rijk de Gooyer. Tweede druk Amsterdam, Brussel, 1981,p.40-44
Vervolg Rijk de Gooyer
Slot van Over Godfried Bomans doet het volgende verhaal de ronde…

30. Godfried Bomans. De gierige koning met illustraties van Thé Tjong-Khing (2022)

In 2022 verscheen bij uitgeverij Sunny Home de volledige tekst van een niet eerder gepubliceerd sprookje van Godfried Bomans: De gierige koning; geïllustreerd door Thé Tjongh-Khing (bijeenkomst Godfried Bomans Genootschap (96ste Bomansdag) in de Immanuelkerk te Haarlem, foto Frank van der Voordt)

31. Foto’s van Bomans als spreker over Italië in Sociëteit ‘Parkzicht’ te Rotterdam 21 mei 1957. Bij een door de Rotterdamse boekhandel Voorhoeve & Dietrich georganiseerde avond onder het motto Een ontmoeting met Italië

Godfried Bomans als spreker in ‘Parkzicht’ Rotterdam 21 mei 1957.
Godfried Bomans sprekend over Een ontmoeting in Italië in sociëteit Parkzicht, georganiseerd door boekhandel Voorhoeve & Dietrich
(foto Frits Monshouwer, Rotterdam)
Kort daarvoor eind maart 1957 was Godfried Bomans ook aanwezig bij een lezing door Victor E.van Vriesland in sociëteit Parkzicht te Rotterdam. Bij die gelegenheid had bovendien de onthulling plaats van een geschilderd groepsportret door Lilly van Cleefff (Nieuwe Haarlemsche Courant, 1 april 1967)
Teisterbant-schilderij door Lilli van Cleeff (1957) met van links naar rechts: Harry Mulisch, staande: Godfried Bomans, Harry Prenen, Barend Rijdes, Ton Neelissen en diens echtgenote Harriët Laurey.

32. Herinneringen van Johanna van Gendt aan de student Godfried Bomans op kamers in Pater Brugmanstraat 23 te Nijmegen

Herinneringen van Johanna van Gent. Uit: Het Nijmeegs Studenten woonboekje. (Katholieke Universiteit Nijmegen, z.j. circa 1990)
Vervolg van. Uit: Nijmeegse herinneringen.
Godfried Bomans. De student op kamers Uit: Een mooie tijd.

33. Godfried Bomans als reclameschrijver voor Bellfires Open Haarden

Vooromslag van brochure Bellfires Hapert, 1971.
Godfried Bomans Niets kan tegen ’n open haard
Vervolg van Godfried Bomans Niets kan tegen ’n open haard.
Slot. Godfried Bomans reclametekst uit 1971.

34. Twee sprookjes van Godfried Bomans als uitgave gekalligrafeerd door mw. H.L.Tenret uit Leidschendam: Het Kistje, september 1986 en Een Witte Kerst, 1987. Tekening portret door Aleid Slingerland (Ontvangen van Jan Henry uit Voorhout)

Titelblad van Het Kistje door Godfried Bomans (14 pagina’s gekalligrafeerd door mw.H.L.Tenret uit Leidschendam)
Titelblad van Een Witte Kerst door Godfried Bomans, 15 pagina’s gekalligrafeerd door mw. H.L.Tenret

35 Bundel Als van een hongerige wolf; gedichten door Jacob Maris. 1979

Vooromslag van de dichtbundel Als van een hongerige wolf
Titelblad van de dichtbundel
Voor de Bomans-bibliotheek geschonken boek door A.Huisman, uitgever van De Witte Merel in Hazerswoude Dorp, 1979 ter herinnering aan wijlen G.A.Bomans

36. In Memoriam Godfried door Willem Brandt (herdrukt in: Godfried, september 021, binnenomslag)

(Vers ‘In memoriam Godfried’ door Willem Brandt)

37. Een typisch Bomansiaanse ansichtkaart door Gofried aan zijn zuster Wally in 1958 vanuit Japan verzonden

Door Godfried Bomans vanuit Japan verzonden naar zijn zuster Wally (Catawiki, juni 2022 geveild)

Brief van Godfried aan Zuster Borromée, die in 1958 werkte in het r.k.ziekenhuis Sint Annadal te Maastricht (Catawiki, juni 2022)

38. Een curiosum: miniboekje van Bomans-strip/beeldverhaal Het geheim van de roestige spijker, met tekeningen door Rein van Looy

Bekend gebleven zijn de stripboeken Pa Pinkelman en Tante Pollewop, oorspronkelijk gepubliceerd in De Volkskrant, met teksten van Godfried Bomans, geïllustreerd Carol Voges. Van Godfried Bomans is ook het beeldverhaal De Roestige Spijker’, getekend door Rein van Looy (onder meer bekend als illustrator van Pinkeltje van Dick Laan), in 1953 verschenen in de bundel Capriolen (Zie bovenstaand titelblad).Het is een grappig detective-verhaal en overduidelijk een parodie op Dick Bos, de bekende beeldromandetectives uit de periode 1941-1968, geschreven door Alfred Mazure (1914-1974) onder pseudoniem MAZ. De Dick Parkerstrip verscheen oorspronkelijk achterop Elsevier in 1951.
Illustratiebegin uit De Roestige Spijker’ (Capriolen)
Vooromslag van mini(atuur)boekje, van 6 x 8 centimeter, bestaande uit 98 krantenpagina’s. Aanwezig in de Bomansverzameling van de Heemstede-collectie in het Noord-Hollands Archief (geschonken door Nico H. Andriessen)
Begin van beeldverhaal in miniboekje: De Roestige Spijker door Godfried Bomans en Rein van Looy ‘Leerzaam en opbouwend beeldverhaal. Proeve ter veredeling van de beeldroman, aangeboden aan allen, die een absolute gedachtenloosheid aan een verheffende strekking wensen te paren. Door Godfried Bomans’.

39. 4-DVD-BOX uitgebracht door Music Products, 2005

Voorzijde DVD-video
Achteromslag dvd-box
Informatieflyer Music Products Godfried Bomans 4-DVD-Box
Voorzijde 1) De veelzijdige Bomans, 2) Met Bomans de wereld rond
Voorzijde 3) Bomans en religie, 4) Bomans in gesprek
Bericht DVD-box Godfried Bomans door Hans Visser (Haarlems Dagblad, 9 november 2005)

40. Aanvraag vernieuwing paspoort door Godfried Jan Arnold Bomans

Kaart van aanvraag bij gemeente Heemstede voor een nieuw paspoort door Godfried Jan Arnold Bomans, 20 maart1939 na eerdere verlengingen in 1934 en1936

41. Sinterklaasgedicht van Godfried Bomans voor broer Jan, 5 december 1971

5 december 1971 verraste Godfried Bomans zijn broer Jan met een surprise èn een Sinterklaasgedicht

42. Een adellijke dame, een kapper, een schaker en Lennaert Nijgh over Godfried Bomans

‘Ik zat op de Cruquiussschool aan de Koninginneweg in Haarlem: een katholieke school met meisjes en jongens bij elkaar in een klas en dat was heel bijzonder voor die tijd. Met een aantal kinderen gingen we met de tram, die met een viaduct over de spoorbaan naar de Leidsevaart reed, naar Haarlem. In de zomer zaten we in open wagons. Ik zat samen met Godfried Bomans in de klas. Op de klassefoto staat hij op de laatste rij, tweede van links. Ikzelf sta links van juffrouw Smit, in een witte jurk met zwarte strik in het haar. In de vierde werden er wedstrijden optellen schrijven georganiseerd. Godfried won natuurlijk altijd. Een aanmerking herinner ik me nog: Godfried schreef over “een arme vrouw die op een wankele stoel met drie poten zat”. Dat was dus géén wankele stoel!’ mw. J.F.M. Bosch van Drakestein-Everard

klas 6 van de r.k. Schoolvereniging (Cruquiusschool) Haarlem . Godfried bovenste rij tweede van links

Kapper Dekker stapt na 52 jaar uit het vak (Haarlems Dagblad19 april 1992) ‘(…) Dekker heeft ook wel bekende Nederlanders onder de schaar gehad, Eén van hen was Godfried Bomans. “Een fijne man. Heel rustig en gewoon ook Ik wilde zijn haar wel eens anders knippen, maar dat mocht niet.”Nee, meener Dekker, ik wil mijn haar zoals altijd. Dat is onderdeel van mijn imago. Ik moet vanavond weer op televisie en als mijn haar dan anders zit, ben ik mijn imago kwijt”, Dus deed ik het zoals hij vroeg.’

In 1981 bestond de Bloemendaalse Schaakvereniging zestig jaar. Dat is gevierd in het Jeugdhuis aan de Donkerelaan. Haarlems Dagblad noteerde op 1 mei 1981: De schaakvereniging die volgens voorzitter N.Kikkert nooit tot spectaculaire hoogten is opgeklommen, heeft niettemin tal van vooraanstaande Bloemendalers onder haar leden gehad. De bekendste was zonder twijfel Godfried Bomans. Bomans maakte op een bijzondere manier zijn entree in de schaakvereniging. Hij had aan de vooravond van de dodenherdenking in de Hervormde Kerk gesproken over de betekenis van twee minuten stilte. Na afloop had hij er wel oren naar een partijtje te schaken. Oud-penningmeester A.J.de Waal Malefijt nodigde Bomans uit naar het jeugdhuis te komen, waar de schaakvereniging op dat moment bijeen was. Dat werd zijn entree bij de club. De avond voordat Bomans stierf had hij daar ook achter het schaakbord doorgebracht’. e

Schaker A.J.deWaal Malefijt achter de 64 velden (HaarlemsDagblad, 1 mei1981)
Haarlemse misverstanden; door Lennaert Nijgh omtrent Bomans (H.D. 30-8-1989)

43. Triniteits-Lyceum Haarlem. Reünie van oud leer-leerlingen 31 oktober – 3 november 1947.Godfried Bomans tot de Oud-Lyceïsten

Godfried Bomans aan de Oud-Lyceïsten van Triniteit-Lyceum Haarlem

Vervolg oproep Godfried Bomans

Programma van reünie van oud-leerlingen Triniteitslyceum 1947

44. The Bomans Store; door Frans van Deijl (Haarlems Dagblad, 2-1-2015)

Frans van Deyl. The Bomans Store (Haarlems Dagblad, 2 januari 2015)

45.Wittemans liefdeloze jeugd; door Maarten Huygen (NRC Handelsblad, 16 april 2003)

Maarten Huygen. Wittemans liefdeloze jeugd (NRC Handelsblad, 16 pril 2003)

46. Trijfel (Nico Scheepmaker) over BOMANS

Trijfel (Nico Scheepmaker) over BOMANS

47. In 1949 publiceerde Godfried Bomans een serie van artikelen over de denkbeeldige Haarlemse voetballer, de ware Arie Rekelbast; de mens, de Haarlemmer, de voetballer, 1) 6 april Hij eet gewoon aan tafel mee en gaat ’s Zaterdags in bad, 2) 9 april Ouders slapen op zolder, oudste zus in de kelder, 3) 16 april Rekelbast-schot ontleed; keeper meteen naar bed; 20 april Spaarneboys blijven steken in onmachtig peuterwerk.

De originele artikelen betreffende Arie Rekelbast bevinden zich in de Heemstede-collectie (Bomans) in het NHA

47. Vlinders aan de kade Bij Bomans in Heemstede

Sinds 2007 bevindt zich op het adres Binnenweg 1-B nabij de IJzeren Brug in Heemstede een restaurant-lunchroom BIJ BOMANS, oorspronkelijk een initiatief van Anna van Oppen en Julia Bakker. Zij zeiden destijds: Over de naam “Bij Bomans” heeft hettweetalnietlangnagedacht.Ïk reedeen keeroverdce Herenweg langshethuis waarBomans heeft gewoond en toen wist ik het. Wegaan er in de zaak wel nar verwijzing, met spreuken op de wand. Heel subtiel’. EEenfoto vanBoman ontbreekt weliswaar. aan de Zandvaartkade langs het restaurantzijn wekliswaarsind2017 vlinders geschilderd als een verwijzing naar Bomans’ bekendste werk Erik of het klein insectenboek.

Bericht ‘Vlinders aan de kade bij Bomans’ (Heemsteder, 8 juli 2015)

48. Berichten uit de Bomans Krant van Jac Aarts (1950-2015), Neerlandicus en Bomansiaan, die 5 bundels met artikelen publiceerde over Godfried Bomans. Na zijn overlijden is de Bomans Krant van het internet verwijderd.

“Waarom Giphardt niet op Bomans” lijkt is de titel van een artikel in het Haarlems Dagblad van 24juli 2002.Het is een recensie door Jeroen de Valk van het nieuwste boek van Ronald Giphardt. “Het leukste uit de geschiedenis van de mensheid”. Geen radio- of tv-programma, geen forum, geen snoepreisje of Giphardt zit erbij. “In het geheugen van de wat oudere zal nu een bepaalde naam naar boven komen: die van Godfried Bomans. Ook Bomans leek alles te doen om zijn werkkamer te ontvluchten. Hij werd een intellectueel soort hofnar, een geliefde mediapersoonlijkheid en schreef op den duur helemaal geen romans meer, alleen nog columns waarin hij herhaalde wat hij en voor radio of tv had verkondigd”. Het verschil is echter dat Giphardt wel blijft schrijven: het ene dikke boek na het andere. [29-6-200]

Bomans-maffia? Bij de formatie van het nieuwe Nederlandse kabinet wordt Steven van Eijck genoemd als kandidaat voor het ambt van staatssecretaris van Financiën. Hij is fiscalist en assistent van LPF-leider Mat Herben. Ook is hij columnist voor het Algemeen Dagblad .In die functie maakte hij enkele jaren geleden in een column een breed uitgewerkte en enthousiaste vergelijking tussen de huidige staatssecretaris op die post Wouter Bos, medeontwerper van de nieuwe belastingmaatregelen, en Erik Pinksterblom, hoofdfiguur van Bomans’ “Erik”. [Naschrift redactie: worden er steeds meer Nederlandse politici door het gedachtegoed van Bomans beïnvloed of lijkt dat alleen maar zo? Sander Schelberg(47), voor de VVD lid van de gemeenteraad van Den Haag, werd onlangs voorgedragen als burgemeester van de Noord-Hollandse gemeente Schermer(bij Alkmaar). 29-6-2002. – Hij is dat overigens intussen van de Overijsselse gemeente Hengelo. Hij was eerder o.a. penningmeester van het Godfried Bomans Genootschap. En Anno Zijlstra, o.a. columnist in de Bomans-krant, is raadslid (ook al voor de VVD in Arnhem]. [29-6-2002]

Lia Timmermans overleden In de krant De Morgen van 9 juni 2002 trof mij het overlijdensbericht van Lia Timmermans, dochter van de schrijver Felix Timmermans. Zij zou op 9 augustus 82 jaar zijn geworden. Ik zal haar veelvuldig optreden als “zegsvrouw” in de radioserie Bomans & Bomans niet vergeten. Zo vertelde ze bijvoorbeeld hoe Bo (zo noemde ze Bomans) de man die hem voor een spreekbeurt had uitgenodigd, een loer wilde draaien door zich voor te doen als als zijn eigen tweelingbroer. Het pakte echter anders uit: Bomans werd zelf vreselijk in de maling genomen, waarna hij mokkend en wenend achter haar piano plaatsnam. Ook over verliefdheid gaf zij haar mening (vermoedelijk naar aanleiding van de vraag of Bomans op haar verliefd was geweest…?. Zij was volgens Bomans (Denkend aan Vlaanderen 1967) de mooiste vrouw van Vlaanderen. [29-6-2002]

Portret van schrijfster en dochter van Felix Timmerman: Lia Timmermans (*9-8-1920 Lier, ov.14-6-2002 in Oostende)
Chris Impens (VALVAS, Universiteit Gent)

Ko van Leeuwen (60) nu een wijs mens Bekend in heel Haarlem en in de omgeving: Ko van Leeuwen, columnist van het Haarlems Dagblad en liefhebber van het werk van Bomans. Hij is zestig jaar geworden. Voor deze ene keer neemt een collega zijn plaats in om hem lof toe te zwaaien (Jurriaan Geldermans,”(Nog) vele jaren“, HD 08-06-2002). Geldermans roemt diens droge humor , vooral als hij Bomans citeert”, en filosofeert over het snelle voorbijglijden van de tijd. Bewoners komen en gaan, maar Haarlem blijft. “Daarbij vergeleken is ons lange leven als een bliksemschicht, maar ook dat is relatief. Lees Bomans er maar op na in ‘Wonderlijke Nachten’ (…) Als men er beter over nadenkt – en dat doet Ko – bestaat het begrip ‘oud’ van mensen helemaal niet (…).Een man of vrouw is hooguit “te oud” om in wonderlijke nachten met kabouters en tinnen soldaatjes te praten.” [29-6-2002]

NRC-journalist Frits Abrahams is niet enthousiast teruggekeerd van zijn bezoek aan de Bomans-tentoonstelling in Den Haag. Hij is het in zijn column van 21 juni 2002 niet eens met degenen die stellen dat Bomans zich in zijn hang naar populariteit liet verwennen door het grote publiek en daarom niet aan echte meesterwerken toekwam. Het ligt anders, denkt hij: “misschien verknoeide hij wel zoveel tijd in de openbaarheid omdat hij besefte dat hij het ware talent voor die meesterwerken miste”. En vandaar dat hij in zijn recensie van ‘De Avonden’ van Gerard Reve diens literaire kwaliteit niet herkende en dat hij in zijn krantenverslag van zijn fatale balloncrash niet over de doodsangst wilde schrijven. Dat is zijn goed recht natuurlijk, “maar het is niet de houding van een groot schrijver”.[ 26-6-2002].

49. Henry Knap over de voorliefde van Godfried Bomans voor verkleedpartijen.

De omgang met Godfried Bomans leidde vaak tot verrassingen. Ik herinner mij hoe hij en ik enige jaren geleden waren uitgenodigd te komen eten bij Kerstens (Saartje Burgerhart), die toen nog in Vught woonden. Toen hij en ik dat lelijke dorp binnenreden verzocht Bomans mij de auto een ogenblik aan de kant te zetten en haalde uit een koffertje een aantal baarden, snorren, militaire medailles en petten te voorschijn, waarmee hij zich vermomde, mij verzoekend dit voorbeeld te volgen. Aldus uitgedost stapten wij uit voor Cri Stelweg’s – mevrouw Kersten’s woning “La vache qui rit”. Op de stoep genoten wij rijke belangstelling van de autochtone bevolking tot Cri Stellweg de deur opende, in het geheel niet verrast door onze briljante vermommingen. Bomans commentaar tot mij “Ook in de dorpen is men verwend”. Uit: Pennev(r)ucht, een bundel Vughtse poëzie. 1982.

Godfried Bomans in zijn favoriete vermomming als Sinterklaas op Schiphol ,6-12-1967, aan het begin van een zesdaagse reis naar Canada. Hij wilde op deze manier bewijzen dat behalve het Kerstamannetje, aan deze kant van de oceaan een Goed Heiligman woont en werkt.

50. Actrice Ineke Swanevelt (*1943) publiceert dagboek over twee heftige liefdesjaren met schrijver Peter Müller, die publiceerde onder het pseudoniem A.L.Snijders

Vooromslag van boek Laatste lente met Peter Müller / A.L.Snijders AFdH uitgevers, 2022

De actrice Ineke Maria Swanevelt (*1943) die op 74-jarige leeftijd na 44 jaar huwelijk haar man Hans verloor had van 2019 tot 2021 een heftige liefdesrelatie met de letterkundige A.L.Snijders (1937-2021) die 7 juni 2021 terwijl hij aan het tikken was aan een hartinfact kwam te overlijden. In haar jonge jaren heeft Ineke Swaneveld in de ruim 5 jaar voor Godfried Bomans stierf een vriendschapsrelatie met hem gehad. Zij noemde Bomans eerder een ‘humeurige humorist, die voortdurend over de bol geaaid wilde worden.’ De actrice hield een dagboek bij over de jaren met Snijders, waarin ook Bomans ter sprake komt die zij op 23 jarige leeftijd voor het eerst ontmoette toen Bomans januari 1967 etablissement De Geleerde Man te Bennebroek opende. In een interview met Coen Verbraak, gepubliceerd in de NRC van van 11 juni 2022 vertelt zij: ‘Bomans was heel anders dan Snijders, Godfried was een katholieke schijtert. Ik zat een keer met hem in Bloemendaal in een restaurant, voor het raam. Opeens riep hij: “Bukken!”. Er kwam namelijk een vrouw aangestevend, zijn eigen vrouw. Ze zag ons zitten. Maar ik ze: “Kom nou, ik ga helemaal niet bukken, ik ga juist twee keer zo hoog zitten”. Mevrouw Bomans was natuurlijk zeer ontstemd. “Weet u dat dit mijn man is?” Bomans reageerde besmuikt. laf. Toen hij was vertrokken heb ik de telefoon gepakt en naar zij huis gebeld. “Mevrouw Bomans, we hebben elkaar net ontmoet. Ik wil hier graag over verder praten, want dit is een wonderlijke situatie”. Een uurtje later drukte ik bij hen op de bel. Dat was natuurlijk een vreemde vertoning: meisje van 23 belt aan bij echtpaar van in de vijftig. Godfried vroeg een beetje angstig: “Wil je dat ik erbij blijf”? “Erbij blijf?” Natúúrlijk. Het gaat verdorie over jou en mij!” Hij zat er bedeesd bij, lurkend aan zijn pijpje. Ik stelde mevrouw Bomans voor om de relatie dan maar te beëindigen, als zij er blijkbaar zo onder leed. Maar toen Godfried me naar de deur begeleidde, zei hij: “Dag lieverd, tot gauw”. We zijn elkaar blijven zien tot hij vijf jaar later overleed.’ In het literair blog Tzum publiceerde de Haarlemse schrijver L.H.Wiener een column ‘Open brief aan A.L.Snijders’ (18-6-2022), waarin Wiener ook de relatie van de jonge Swanevelt met Bomans aanhaalt. Ineke Maria Swanevelt was 44 jaar getrouwd met een man die overleed toen zijzelf 74 jaar was.

Wie is Ineke Swanevelt? Op 19 december2002 schreef Jos Bloemkolk in Het Parool: Je krijgt niet te horen wat de status van Bomans vriendinnen precies was, maar een van hen, Ineke Swanevelt, geeft met verve omschrijvingen van de naar aandacht hakende Bomans. Hij had een kille, ongelooflijk autoritaire vader, maar dat werd niet gecompenseerd door een liefhebbende moeder. Swanevelt: “Het was het inhalen van moederliefde, geliefd willen zijn. Hij was een combinatie van pasja en passieve lover’.

Ineke Maria Swanevelt

De Haarlemse schrijver L.H.Wiener publiceerde 18-6-2022 op het literaire blog Tzum een column: Open brief aan A.L.Snijders, waarin ook de affaire van een jonge Ineke Swanevelt met Godfried Bomans ter sprake komt. Ineke Swanevelt was 44 jaar getrouwd en verloor haar man toen zij 74 jaar was. Waarna zij in 2019 hertrouwde met de schrijver A.L.Snijders. In het VPRO programma Nooit meer slapen’ van 12 juli reageerde Ineke Swanevelt hierop dat Wiener enkel uit jaloezie handelde op basis van een conflict met Snijders in het verleden, waarop Pille Müller, dochter van Peter Müller, weer reageerde op haar facebook waarin zij het opneemt voor Wiener en meent dat Swanevelt met haar komst veel kapot heeft gemaakt’.

Ineke Maria Swaneveld is een actrice en runde ook enige jaren met haar man Hans een café Amer, in het gehucht Amen bij Grolloo (Drenthe) dat vooral dankzij Ab Stigter een cultureel centrum is geworden van vooral muziek Ze maakte de foto voor het vooromslag van de verhalenbundel ‘Een moeder van niks’ van haar vriendin Anemarie Oster (1) In de bekende encyclopedie van kleinkunstenaars door Honig staat zij met een foto vermeld. Ineke Swaneveld werd geboren in Rotterdam op 19 augustus 1943. Ze kwam, aldus Honig, in 1963 van de Amsterdamse toneelschool en debuteerde op 31 augustus van dat jaar bij de Nederlandse Comedie als Lili in “Victor of de kinderen van de nacht” van Rogier Vitrac. Zij was vier seizoenen verbonden aan het gezelschap, verving in1967/1968 Sylvia de Leur bij het Lurelei Cabaret en deed na 1968 uitsluitend televisiewerk. Niet alleen als actrice, maar ook als presentatrice van “NOS Kiosk”. Nadien was zij door verblijf in het buitenland wat minder frequent te zien. Voor het gezelschap van De Nederlandse Comedie speelde zij in de jaren 1963/’67 o.a. in toneelstukken van Vondel, Heijermans, Brecht, Freydeau en Havel; daarna deed ze cabaret (Lurelei) en televisiewerk, o.a in Swiebertje, Maigret en in “Kaas” van Elsschot. Zij speelde verder de zwarte hofdame in de film/televisieproductie “Lang leve de koningin” van Dick Maas (1995). Hierna is zij van het openbare schouwtoneel verdwenen om eind 2001 dankzij Godfried Bomans nogmaals te schitteren. Meer recent speelde zij rollen in het succesvolle ‘Het geheime dagboek van Hendrik Groen’ (2018) en in het theaterstuk Als de beren komen’ (2019).

(1) Componist Hero Wouters bezocht een culturele avond in de Literaire Hemel in café de Amer voor een Bomans-avond, waarbij ook Annemarie Oster aanwezig was. Hij publiceerde daarover in de publicatie: Drukke lezers onder redactie van Jac Aarts (Bomansstudies 3, 2010, hoofdstuk 17 De lievelingsoom van Anemarie, p.125-128.

Ineke Swanevelt toont in studio van VARA doedels aan o.a. Godfried Bomans, Therèse Steinmetz (links), en Ellen Vogel, Rechts Gerrit den Braber (Het Vrije Volk, 29-12-1969).
Nog een foto van bezoek aan de tentoonstelling in de VARAstudio met Bomans geflankeerd door Therèse Steinmetz en Ineke Swanevelt

Nota Bene In een column ‘Weldadig nostalgisch’ van Annemarie Oster (De Volkskrant, 21 december 2001) wordt bericht dat het echtpaar eigenaar is van café DE AMER in het dorpje Amen (circa 100 inwoners) bij Grolloo in het hart van Drenthe.

Logo van cultureel café De Amer in Amen (Dr.)

Citaat: Over Ineke gesproken: zo heet mijn jeugdvriendin. Woensdagavond was zij te zien in een NOS-documentaire over Godfried Bomans, gemaakt door journalist Koen Verbraak. Ik was uitgenodigd in die Literaire Hemel omdat hij vanwege de laatste loodjes was verhinderd. In de rubriek Hemel of Hel, waarin steeds een gestorven schrijver centraal staat, mocht ik wat vertellen over Godfried Bomans. Ik heb de welbespraakte sprookjesschrijver maar een beetje gekend (zoals overigens de meeste mensen, want via Ineke). Geen comfortabeler positie dan de vriendin van de vriendin van. Voor mij was Godfried een amusante huisvriend: een lievelingsoom. Een maand voor zijn verjaardag schreef hij in de WC op mijn verjaardagskalender: “Buikriem aansnoeren, Godfried binnenkort jarig”.

51. Godfried Bomans was redacteur van o.a. het schoolblad Tolle Lege (Triniteitslyceum Haarlem-Overveen) , van het katholieke studentenblad De Dijk en ook kort van het Amsterdamse studentenblad Propria Cures. Van laatstgenoemd blad van 8 oktober 1938 tot 11 maart 1939, toen Bomans plots met zijn rechtenstudie aan de Gemeenteuniversiteit van Amsterdam stopte en naar Nijmegen verhuisde. Toch zijn enkele verhalen/sprookjes na zijn verhuizing alsnog in Propria Cures gepubliceerd, zoals Johannes , 50, 1938, 8 (5 november), De herbergier van Pidalgo 51 (1940) 29 (1 augustus) en Het doosje en de bananenschil in 4 vervolgdelen in 1940. Onderstaand Johannes.

Johannes door Godfried Bomans, 5 november 1938. Herdrukt in: Haalt alle toeters uit het vet; een bloemlezing uit 100 jaar Propria Cures (Amsterdam, Gerard Timmer Prods, 1990, pagina 65)

52. In 2022 bestaan al 35 naar Godfried Bomans vernoemde straten in Nederland en Vlaanderen.

Na het overlijden van Godfried Bomans in 1971 zijn de eerste jaren, mede vanwege de destijds bekende schoolboeken verhalenserie van zijn hand Pim, Frits en Ida verscheidene basisscholen vernoemd naar de schrijver, in Ede, Enschede, ‘s-Gravenzande, Groningen, Haarlem, Leeuwarden, Rijswijk en Rosmalen. In Haarlem-Noord werd de r.k. Bomansschool in 1972 bij uitzondering geopend door mevrouw G.M.Bomans-Verscheure. In 1975 deed zij dat overigens nogmaals toen als vijfde een naar haar overleden man Godfried Bomansschool in Ede is opengesteld. Aanvankelijk wilde het bestuur er de Kardinaal Alfrink van maken, maar die naam hadden de leerlingen afgestemd. In 1980 vond bisschop Simonis het een schande dat de oude naam van de heilige Bonifatius in 1980 moest wijken voor Bomans. In Enschede is in 1981 een grote Bomanstentoonstelling georganiseerd. O.a. vanwege fusies is dat aantal anno 2022 teruggebracht tot nog twee in Enschede en Rijswijk. In tegenstelling tot scholen is het aantal Bomansstaten sinds de millennumwending bijna verdubbeld tot intussen 35, inclusief 2 in België: Hasselt en Lommel. Onderstaand een overzicht: een Bomanslaan bevindt zich in Amstelveen, Bladel, Gorinchem, Heemstede, Hilvarenbeek, Kloetinge (gemeente Goes), Roelofarendsveen (gemeente Kaag en Braassem) en Vogelenzang (gemeente Bloemendaal). Een Bomansweg in Woerden; Bomansstraat in Almere, Arnhem, Culemborg, Heerhugowaard, Oud Beijerland, Hengelo (Ov.), Landgraaf (gemeente Kerkrade), Leiderdorp, Lichtenvoorde, Nijmegen, Nijverdal, Rijswijk, Tiel, Veenendaal en Wageningen.

Godfried Bomansstraat in Veenendaal (foto Bert Rebergen)

Voorts in Vlaanderen, in Hasselt en Lommel. Bomansplaats in Eindhoven; Bomanshof in Grootebroek (gemeente Stedebroec), Eindhoven, Haarlem, Tilburg. Bomanspad: Alkmaar, Almere, Middelharnis (gemeente Goeree-Overflakkee) en Zoetermeer. Een Bomansplein bestaat niet, ofschoon Bomansplaats in Eindhoven als zodanig soms wordt genoemd. Eindhoven is overigens naast Almere (Bomansstraat en Bomanspad) de enige gemeente met 2 straatnamen (Bomansplaats en Bomanshof). In Groningen heeft men in overweging op het onbewoonde eilandje Rottumerplaat zowel een Wolkerspad als een Bomansboulevard te introduceren.

Godfried Bomanslaan in Vogelenzang (Bloemendaal)
Alex van Koten. Het Hofje van Bomans in het verschiet? Haarlemse Hofjeskrant, voorjaar 2019.

53. Bert Wagendorp en zijn passie voor sportverhalen van Godfried Bomans

Journalist-schrijver Bert Wagendorp De sportverhalen van Bomans gaan al mijn hele leven mee
Uit: Vol van boeken. In: Magazine Libris boekhandels, april 1922.

54. Godfried Bomans op een serie schrijvers postzegels 2013 en een penning in 1972

Op 21 mei 2013 emitteerden de Nederlandse Posterijen een serie van 5 postzegels met de portretten van Nederlandse letterkundigen (allen briefschrijvers) met vermelding van hun geboortejaar, te weten: Louis Couperus (1863), Adriaan Roland Holst(1888), GODFRIED BOMANS (1913), Simon Carmiggelt (1913), en Gerrit Kouwenaar (1923).

Toelichting Nederlandse schrijvers postzegels 2013
Nederlandse schrijvers 2013 en technische gegevens. Ontwerper: Herman van Bostelen
Portret van Godfried Bomans op een bronzen penning in 1972 geslagen door de Koninklijke Van Kempen en Begeer in Voorschoten.
Ommezijde penning Godfried Bomans 1972 met citaat: Lezen zonder herkennen is vruchteloos

55. Louis Ferron. Twee losgeslagen heren in een verkeerde tijd. Portret van Godfried Bomans door Kees Verwey. Uit: In zijn soort een moot werk. Letterkundig Museum, 1993).

Louis Ferron over een portret uit 1953 van Godfried Bomans door Kees Verwey.
Vervolg bijdrage Louis Ferron. 1993.

56. Nieuw te verschijnen boek in 2023: Sprookjesboek Godfried Bomans met tekeningen Thé Tjong- Khing

Srookjesboek Godfried Bomans Uitgave van Sunny Home, Deventer
Met tekeningen van Thé Tjong-Khing, te verschijnen 21 oktober 2022
Bomans en The Thé Tjong Khing bij Broekhuis Enschede

57 Portret van Godfried Bomans in de openbare bibliotheken van Almelo en Enschede

Hans Krol tussen portretten van 2 van zijn favorieten Sjef van Oekel en Godfried Bomans in de bibliotheek van Almelo, 2 september 2022
Het gebouw van de bibliotheek van Enschede met leescafé op 3 september 2022

Ook in de drukbezochte bibliotheek van Enschede een permanent eerbetoon aan de schrijver Godfried Bomans, maar ook aan Gerard Reve en Madonna

Godfried Bomans ook vertegenwoordigd op een boekenmarkt in de voormalige Koepelgevangenis van Haarlem op 11 september 2022.