Tags

, ,

Bernard en Lili Vera Gutmann met hun honden, West Highland-terriërs,  in goede tijden in het park van Bosbeek. 10 maart 1931 verscheen in het Haarlem’s Dagblad een advertentie dat 2 Schotse terriërs waren weggelopen met het verzoek deze tegen beloning terug te brengen.

Christie’s has announced the restitution of Cranach the Elder’s portrait of the Elector of Saxony

Lucas Cranach the Elder’s Portrait of John Frederick 1, Elector of Saxony, called John Frederick the Maganimous, once part of Fritz Gutmann’s renowned art collection in the pre-war Netherlands. Missing for almost 80 years before its recent rediscovery in America, Christie’s is privileged to have facilitated the return of this important work to the Gutmann family. Cranach’s Portrait of John Frederick 1, Elector of Saxony will be presented in public exhibitions in Hong Kong (Marc 3–April 4) and New York leading up the Old Master’s auction on April 19, 2018 in Christie’s Rockefeller Galleries with an estimate of 1.000.000 – 2.000.000 dollar. 

ABOUT THE GUTMANN COLLECTION: Cranach’s Portrait of John Frederick ! had occupied pride of place in the Gutmann family estate ‘Bosbeek’ in Heemstede, Netherlands. It was last publicly displayed in Rotterdam in 1938, on loan from Fritz Gutmann to the Museum Boymans. Following the rise of Nazism and then the Occupation of the Netherlands in May 1940, the Gutmann collection was a particular focus of interest for the Nazi high command and theur agents. The Gutmann collection was comprehensively looted (confiscated and forcibly “sold” during the war), with many works acquired for Hitler and Goering. The family’s possession were scttered and tragically Fritz and his wife Louise were murdered in the concentration camps of Theresianstadt and Auschwitz respectively. While the path of this painting after 1940 is unknown, the quest to trace and recover it has been a cherished hope for two generations of Gutmann heirs. Simon Goodman, grandson of Fritz, has dedicated many years to researching the lost collection,, succesfully reclaiming many works for his fmily. Simon hs written of his expeiences in his acclaimed book “The Orpheus Clock: the search for my family’s art treasures stolen by the Nazis. 

ABOUT THE RETURN: Following an approach by persons in possession of the work, who acknowledged and addressed the losses suffered by the family at the hands of the Nazis, Christoe’facilitated a return to the Gutamann heirs.The return of the painting honors international initiatives to address the ungoing challange of Holocaust-era assets. [CHRISTIE’s, March 21, 2018 by Marion Maneker]

Lucas Cranach (Kronach 1473 – 1553 Weimar) Portrait of John Frederick 1, Elector of Saxony. Oil on painting will be auctioned by Christie’s April 19th 2018.

In 1986 is bij Christie’s een portret van Lucas Cranach geveild met een voorstelling van Sybille van Kleef, echtgenote van Johann Friedrich van Saksen. Dat bracht toen 7.657.000 euro op (exckusief veilingkosten).

( Roofkunst duikt op in VS (Haarlems Dagblad, door Jap Timmers, 5 april 2018)

vervolg van Roofkunst duikt op in VS; door Jaap Timmers (Haarlems Dagblad, 5 april 2018). Wat de herkomst van het doek is bekend dat het in 1851 in bezit was in Weimar van Christian Wilhelm Schweitzer, Minister van Staat in het groothertogdom Saksen-Weimar-Eisenach (1843-1848). Omstreeks 1880 kwam het in eigendom van Joseph Neustätter in Wenen. Vervolgens in bezit van Galerie Hellbing in München tot het in 1922 door Fritz Gutmann is aangekocht via Kurt Bachstitz in Den Haag. Tijdens WO II kwam het onrechtmatig in handen van de nazi’s. Uiteindelijk is het ontdekt het in een particuliere collectie in de Verenigde Staten. Na onderzoek en overleg tussen verschillende partijen is het teruggegeven aan de erfgenamen Gutmann en wordt het schilderij op 19 april 2018 geveild bij Christie’s in New York.

BIJ DE CHRISTIE’S VEILING IN NEW TORK HEEFT HET SCHILDERIJ EEN BEDRAG OPGEBRACHT VAN 7.735.000 dollar, ver boven eerdere schattingen.

Haarlems Dagblad, 21 april 2018

Simon Goodman over teruggave Cranach. Haarlems Dagblad, 10 april 2018

Catalogue exhition ‘Meesterwerken uit vier eeuwen 1400-1800’, in Museum Boymans Rotterdam 25 juni – 15 october 1938.

Page 20, picture nr.22 (Boymans-catalogue, 1938)

Martin Luther door Lucas Cranach de Oudere, circa 532. Historisches Museum Regensburg

 

Fotokaart met afbeelding van Bosbeek als nieuwjaarskaart door Louise Gutmann-von Landau op 30 december 1927 verzonden naar professor Otto Lanz (in Zwitserland geboren chirurg en verzamelaar van vooral vroeg-Italiaanse kunst 1865-1935) in Amsterdam en doorgezonden naar Nice. Otto en Anna Lanz waren dierbare vrienden van het echtpaar Gutmann-von Landau.[Onlangs verworven via een veilingsite]

rape

In het boek ‘The Rape of Europe: the fate of Europe’s treasures in the Third Reich and the Second World War’ door Lyn H.Nicholas is  in 1994 voor het eerst uitvoerig geschreven over o.a. de Gutmann-collecties.

'Orpheus Clock', in 2015 te verschijnen boek over het onderzoek. Simon Goodman naar Duitse roofkunst afkomstig van zijn familie Gutmann, destijds woonachtig in het landhuis Bosbeek, Heemstede. Uitgave van Scribner, 352 pagina's. 28 dollar.

‘Orpheus Clock’, in juni 2015 te verschijnen boek over het onderzoek. Simon Goodman naar Duitse roofkunst afkomstig van zijn familie Gutmann, destijds woonachtig in het landhuis Bosbeek, Heemstede. Uitgave van Scribner, 368 pagina’s. 28 dollar.

The Orpheus Clock originally in the art and antiques collection of Fritz Gutmann in Bosbeek

The Orpheus Clock originally in the art and antiques collection of Fritz Gutmann in Bosbeek. A precious piece of art stolen by the nazis and found back in the Stuttgart Museum.

Simon Goodman: De wolven namen alles mee; op zoek naar door de nazi's geroofde kunsten van mijn familie. Amsterdam, Meulenhoff 2015 (Vertaling van 'The Orpheus clock')

Simon Goodman: De wolven namen alles mee; op zoek naar door de nazi’s geroofde kunsten van mijn familie. Amsterdam, Meulenhoff 2015 (Vertaling van ‘The Orpheus clock’)

Simon Goodman, auteur van 'The Orpheus Clock' (2015), thans ook in een Nederlandse vertaling verschenen.

Simon Goodman, auteur van ‘The Orpheus Clock’ (2015), thans ook in een Nederlandse vertaling verschenen.

‘Fritz Gutmann. een telg uit een rijk Duits-Joods bankiersgeslacht, beheerde voor de oorlog een Amsterdamse dependance van de Dresdner bank – opgericht door zijn vader Eigen Gutmann – aan de Gouden Bocht. Hij woonde met zijn gezin op het landgoed Bosbeek n Heemstede. Ze hadden een butler, een kok, een gouvernante, zeven dienstmeisjes en twee chauffeurs. Het huis stond vol kunst, dure meubels, tapijten, vazen, Chinees porselein en er hingen grote meesters aan de muren. Maar aan hun bekoorlijke leven kwam een einde toen op 10 mei 1940 de Duitsers Nederland binnen vielen. De nazi’s namen hun schitterende kunstcollectie in beslag. In ‘De wolven namen alles mee’ gaat kleinzoon Simon Goodman op zoek naar zijn bijzondere familiegeschiedenis. Als in 1944 zijn vader, de zoon van Fritz, overlijdt, blijkt uit zijn nagelaten papieren dat hij voor een groot deel van zijn leven bezig is geweest de door de nazi’s gestolen kunstcollectie van de familie weer bij elkaar te krijgen. Naast de verschrikkelijke lotgevallen van de familie beschrijft Goodman de geschiedenis van de enorme kunstcollectie. Hier ontpopt Goodman zich als een ware detective; hij gaat de wereld over en probeert op allerlei plekken belangrijke familiebezittingen terug te krijgen. Elk kunstwerk dat hij terugvindt, is voor hem een genoegdoening op de zo smadelijke geschiedenis’. 

HET TRIESTE LOT VAN DE JOODSE FAMILIE GUTMANN (BOSBEEK)

Bij de Joodse slachtoffers van de Holocaust behoren ook de volgende twee personen: 1) Friedrich (Fritz) Bernard Eugen Gutmann, geboren op 15-11-1886 in Berlijn, van 1924 tot 1943 woonachtig in Heemstede en op 30 april of 1 mei 1944 vermoord in Theresiënstadt, 2) zijn echtgenote baronesse Louise Gutmann-von Landau , geboren op 24 april 1892 in Berlijn en omgebracht juli 1944 in het vernietigingskamp Auschwitz. Bijgaand een beknopt levensoverzicht met dankzij beschikbare correspondentie van o.a. Lili Collas-Gutmann een uniek oogetuigeverslag over hun arrestatie op huize Bosbeek. Fritz Gutmann is in de Duitse hoofdstad geboren als zoon van Sophie Magnus en Eugen Gutmann (1840-1925) in 1872 oprichter van de Dresdner bank, die deze meer dan 40 jaar leidde en tot de tweede grootste van Duitsland uitgroeide, na 2008 deel uitmakend van de Commerzbank. Eugen Gutmann verzamelde een uitnemende collectie historisch Duitse Renaissance zilvervoorwerpen, o.a. de vermaarde 16e eeuwse Jamnitzer beker (1).

 

Portret van Eugen Gutmann door Max Liebermann (1907)

Eugen Gutmann verzamelde antieke Duitse gouden en zilveren edelsmeedkunst o.a. van de kunstenaar Jamnzitzer. Deze verzameling ging grotendeels over naar zijn zoon Fritz in Heemstede. Bovenstaand de foto van een gouden snuifdoos met bloesemboeketten in email, vervaardigd door L.A.Clérin. (Rijksmuseum Amsterdam)

Eugen Gutmann verzamelde antieke Duitse gouden en zilveren edelsmeedkunst o.a. van de kunstenaar Jamnzitzer. Het beheer van deze verzameling ging grotendeels over naar zijn zoon Fritz in Heemstede. Bovenstaand de foto van een gouden snuifdoos met bloesemboeketten in émail, vervaardigd door de Fransman Lazare Antonie Clérin, 1851-1852 (Rijksmuseum Amsterdam)

Bos5

Majolica-bord met geschilderd portret van een jonge vrouw uit 1540, vervaardigd in Gubbio (Italië) was in bezit van Eugen en Fritz Gutmann, door het Rijksmuseum teruggegeven aan de Erven Gutmann

Catalogus van de kunstcollectie van Eugen Gutmann, in 1912 vervaardigd door de Duitse kunsthistoricus Otto von Falke, die ook de kunst- en antiekcollectie van mw. Von Pannwitz catalogiseerde.

Scan1295

Overlijdensbericht Eugen Gutmann, op 86-jarige leeftijd overleden in 1925.

Overlijdensbericht Eugen Gutmann, op 86-jarige leeftijd overleden in 1925.

Gutmann1

Bericht van overlijden Eugen Gutmann (Uit Limburgsch Dagblad, 25-8-1925)

Eugen Gutmann die een Jood was bekeerde zich tot het protestantisme, niet zozeer uit overtuiging maar omdat Bismarck had gesuggereerd dat hij anders geen promotie kon maken. Van zijn kunstverzameling is in 1912 een catalogus samengesteld door kunsthistoricus Otto von Falke onder de titel: ‘Kunstsammlung Eugen Gutmann’. Dankzij Keizer Wilhelm kreeg hij de titel van baron en de belangrijke portretschilder Max Liebermann schilderde hem in 1907. Bij gelegenheid van het 130 jarig bestaan van de Dresdner Bank is in 2002 een ‘Eugen Gutmann Gesellschaft’ in het leven geroepen onder het motto “Zukunft braucht Erinnerung”.

Scan1325

 

Eugen Gutmann, zittend in het midden, omringd door familie. V.l.n.r. Lili Gutmann Orsini, Fritz Gutmann, vader Eugen Gutmann, Luca Orsini,  Herbert Gutmann (zoon van Eugen], Louise Gutmann-von Landau (echtenote van Fritz). Circa 1925 (foto uit boek Simon Gutmann)

 

Hieronder: foto uit circa 1890 van het hoofdkantoor van de Dresdner Bank in Berlijn, opgericht door Eugen Gutmann

 

 

Dresdner

Eugen

Vooraanzicht van het Eugen Gutmann Huis van de (nieuwe) Dresdner Bank, Pariser Platz, Berlijn, in 1997 gerealiseerd. De vooroorlogse bank werd in 2002 een dochterbedrijf van de (verzekerings)maatschappij Allianz en is vervolgens in 2008 verkocht aan de Commerzbank. Deze overname werd in 2009 definitief en de nieuwe bank telde toen meer dan 23.000 medewerkers en 910 kantoren.

briefhoofd

Briefhoofd/logo van in 2002 opgerichte Eugen-Gutmann-Gesellschaft

Bibliotheek/historisch archief van het Eugen Gutmann-Gesellschaft E.V. in Frankfurt am Main

Collas

Lili Collas Gutmann betreedt als eregaste op 12-6-2009 de grote zaal in het Sociëteitstheater in Dresden, vernoemd naar haar grootvader Eugen Gutmann (foto Eugen Gutmann Gesellschaft, Frankfurt)

Graf van Eugen Gutmann in Berlijn

Praalgraf van Eugen Gutmann in Berlijn dat ondanks enige beschadigingen door de nazi’s gespaard bleef

Grafmonument familie Gutmann op de begraafplaats van Berlijn-Wedding

Grafmonument familie Gutmann op de begraafplaats van Berlijn-Wedding

Fritz Gutmann ontving zijn opleiding aan het Königliches Wilhelmgymnasium in zijn geboortestad en kwam vervolgens in het bankbedrijf. Zijn vader zond hem in 1914 naar Engeland gestuurd om een filiaal van de bank in Londen te leiden. Dat viel samen met de Eerste Wereldoorlog en als Duitser werd hij automatisch als mogelijke vijand beschouwd en op het eiland Man geïnterneerd. De Britse regering hield hier tussen 1914 en 1919 duizenden Duitse en Oostenrijkse burgers gevangen.

huwelijjk

Huwelijksfoto van Fritz Gutmann en Louise von Lindau

Louise Gutmann-von Landau (1892-1944) in 1919

Louise Gutmann-von Landau (1892-1944) in 1919

Zijn Joodse vrouw Louise von Landau afkomstig uit een adellijke bankiersfamilie in Silezië, met wie hij in 1913 was getrouwd, ging met de op 24 augustus 1914 in Surrey geboren zoon Bernard Eugen terug naar Duitsland. Begin 1918 is Fritz Gutmann als krijgsgevangene naar Noordwijk uitgewisseld, waar hij met zijn echtgenote en zoontje werd verenigd. Na de oorlog bleef hij met zijn vrouw en kind in ons land, in 1924 tot Nederlander genaturaliseerd. Op 17 juli 1919 is dochter Lili Vera in Leiden geboren.

 

Fritz Gutmann met zijn zoon Bernard  (foto Atelier Merkelbach), 1923

Lili

Kinderfoto van Lili en Bernard Gutmann (familiefoto)

F.B.E.Gutmann en zoon Bernard (Atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam)

F.B.E.Gutmann en zoon Bernard (Atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam), 1923

Lili Vera Gutmann (Atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam)

Lili Vera Gutmann (Atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam)

Bernhard Gutmann (Atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam)

Bernard Gutmann (Atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam)

ddd_010009901_mpeg21_p004_image

Advertentie uit het Vaderland van 12 september 1925

Mevrouw Louise Gutmann-von Landau met zoon Bernard en dochter Lili in 1919 (foto Atelier Merkelbach)

Kraamzuster met Lili Gutmann op de arm (1919 atelier Jacob Merkelbach, Amsterdam)

Bernard Gutmann. Foto: Atelier Jacob Merkelbach

Bernard Gutmann in matrozenpakje. Atelier Jacob Merkelbach, 1923

Lili Gutmann in 1923 (Atelier Jacob Merkelbach)

Gutt1

Bernard en Lili Gutmann (atelier Merkelbach, Stadsarchief Amsterdam)

Gutt2

Nog een foto van Lili en broer Bernard Gutmann (Merkelbach Atelier, Stadsarchief Amsterdam)

 

 

2086ba2c-ad81-8833-a98e-559a7ef30e08

Het echtpaar Gutmann had Duits maar voornamelijk Nederlands personeel in dienst (advertentie uit het Haarlem’s Dagblad van 17 januari 1941) Een bijschrift invoeren

826231e3-5c4f-d4de-ff91-e0291e54f488

September 1945 verscheen bovenstaande oproep in de pers (Haarlem’s Dagblad, 26-9-1945)

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

De houten garage van Bosbeek. Privé-chauffeur was de heer H.Leloux, die met zijn gezin in de dienstwoning Glipperweg 91c woonde.

Scan1357

Baronesse Louise Gutmann-von Landau in een de La Salle-cabrio uit 1927  op Bosbeek, Heemstede (Simon Goodman monografie)

Advertentie uit het Algemeen Dagblad van 12 september 1925

Advertentie uit het Algemeen Dagblad van 12 september 1925 waarin mevrouw L. Gutmann-von Landau een gouvernante vraagt voor zoon Bernard (Algemeen Dagblad, 12-9-1925)

Melding van huwelijk Lili Gutmann in Florence (Het Vaderland, 13-9-1938), in welke plaats zij nog altijd woont.

Melding van huwelijk Lili Gutmann in Florence met Lorenzo Bosi (Het Vaderland, 13-9-1938), in welke plaats zij nog altijd woont.

Sinds haar huwelijk in 1938 is Lili Gutmann in Italië woonachtig  Begin september 1940 is haar grootmoeder baronesse Thekla von Landau op Bosbeek een natuurlijke dood overleden en op de Algemene Begraafplaats ter aarde besteld [locatie H-019H].

Familiebericht in Algemeen Dagblad van 4 september 1940

Familiebericht in Algemeen Dagblad van 4 september 1940

Bosbeek in Heemstede

Eerst als vertegenwoordiger van een filiaal van de Dresdner Bank in Amsterdam richtte Fritz Gutmann met E.P.C.H.Proehl in 1919 een eigen bankfirma op [Proehl & Gutmann], gericht op de internationale handel en zich bezighoudend met accept- en krediet-transacties, in samenwerking met de Nederlandse banken. De onderneming die in ruime mate meewerkte aan het emissiebedrijf is op 1 januari 1921 omgezet in een commandite der Dresdner Bank.

E.P.C.H.Proehl is in 1885 geboren in Hamburhg. Hijzelf niet, maar zijn echtgenote Julia Ilse Schwarz (in 1883 in Oostenrijk geboren) was van Joodse afkomst. Het echtpaar had twee kinderen. Met Fritz Gutmann richtte hij in Amsterdam de bank Proehl & Gutmann op met steun van de Dresdner Bank in Berlijn. In 1934 is deze bankinstelling opgeheven en werkte hij samen met de door zijn zoon opgerichte financiële instelling Proehl & Co. Hij was evenals Gutmann kunstverzamelaar. [Zie ook verslag Resitutiecommissie]. In 1944 is Proehl door de Duitse bezetters gearresteerd en kwam hij als politiek gevangene via Vught in Sachsenhausen-Oranienburg terecht. Na de bevrijding keerde hij terug in Amsterdam. Bovenstaande gescande levensbeschrijving uit: Persoonlijkheden in het koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938).

E.P.C.Heinrich Proehl is in 1885 geboren in Hamburg. Hijzelf niet, maar zijn echtgenote Julia Ilse Schwarz (in 1883 in Oostenrijk geboren) was van Joodse afkomst. Het echtpaar had twee kinderen. Hij is in 1916 met zijn gezin verhuisd naar Nederland en verkreeg een jaar lter als Fritz Gutmann in 1925 de Nederlandse ntionaliteit. Samen met Fritz Gutmann richtte hij in Amsterdam in 1920 de bank Proehl & Gutmann op waarin de Dresdner Bank in Berlijn. een belang had. Eind 1933, begin 1934 is deze bankinstelling opgeheven, enerzijds vanwege de economische crisis, maar mede vanwege de anti-joodse maatregelen die in Duitsland tegen de Dresdner bank werden getroffen.  Sindsdien werkte hij samen met de door zijn zoon Ernst Walter Proehl opgerichte financiële instelling Proehl & Co. Hij was evenals Gutmann kunstverzamelaar. [Zie ook verslag Resitutiecommissie]. In 1944 is Proehl door de Duitse bezetters gearresteerd en kwam hij als politiek gevangene via Vught in Sachsenhausen-Oranienburg terecht. Na de bevrijding keerde hij terug in Amsterdam. Bovenstaande gescande levensbeschrijving uit: Persoonlijkheden in het koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld (1938).

Proehl

Portretfoto van Fritz Gutmann’s collega bankier Ernst Paul Caesar Heinrich Proehl (Merkerlbach atelier, Stadsarchief Amsterdam)

Ook Ernst Proehl (1885-1973), collega bankier van Fritz Gutmann, was  geïnspireerd door de chirurg-kunstkenner dr.Otto Lanz tot het verzamelen van vroege Italiaanse kunst. Onderstaand een fraai schilderij uit Proehl’s collectie van Carlo Crivelli. Proehl, fel anti-nazi,  was weliswaar arisch, maar zijn vrouw Joods Vanwege de Duitse bezetting was hij genoodzaakt kunstwerken te verkopen. In 2009 is na een claim van enkele nazaten een gunstig advies van de Restitutiecommissie een schilderij van Prometheus uit het atelier van P.P.Rubens aan de erven teruggegeven.

Proehl1

 

Herengracht 501.jpg

Het kantoorbankgebouw Van Gutmann vanaf 1934 aan de Herengracht in Amsterdam

In 1928 zijn o.a. de heren E.P.C.H.Proehl en F.B.E.Gutmann benoemd tot commissarsisen van de opgerichte Maatschappij tot financiering van elektrische ondernemingen (De Telegraaf, 11 december 1928):

ddd_110566198_mpeg21_p014_image

In 1923 verbouwde ade Duitse architect H.C.Berchtenbreiter voor de fianciële handelsfirma Pröhl en Gutmann in Amsterdam het pand Keizersgracht 569, verenigd met nummer 571.

In 1923 verbouwde de Duitse architect Hanns Carl Berchtenbreiter, die in de jaren 20 van de vorige eeuw kantoor hield in Amsterdam, Herengracht 134, voor de bancaire handelsfirma Pröhl en Gutmann in Amsterdam het pand Keizersgracht 569, verenigd met nummer 571.

Tekening Kerziersgracht 569-573 ontwoipen door Caspar Philips. In 1923 verbouwd voor Pröhl en Gutmann door H.C.Berchtenbreiter.

Tekening Kerziersgracht 569-573 ontworpen door Caspar Philips. In 1923 verbouwd en van een neogotische voorgevel voorzien voor Pröhl en Gutmann door H.C.Berchtenbreiter.

In verband met met de in 1931 in Duitsland gerezen bankmoeilijkheden is per ultimo 1933 tot liquidatie der firma Proehl & Gutmann besloten en sinds 1934 was Fritz Gutmann enig deelgenoot in de firma F.Gutmann, gevestigd aan de Herengracht. Vijf jaar eerder was Gutmann als lid van de Vereeniging voor den Effectenhandel aan de Amsterdamse Beurs toegelaten. Gutmann liet in 1938 in het biografisch woordenboek ‘Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld’ zijn grote belangstelling voor antiquiteiten, i.z. oude schilderijen opnemen, evenals het feit dat hij drager was van het kruis van verdienste 2e klasse van het Duitse Rode Kruis.

Gutmann, Fritz Bernard Eugen – Bankier – Op 15 November 1886 te Berlijn geboren – Vader: Geh. Kommerzienrat Eugen Gutmann, oprichter der Dresdner Bank, geboren 24 Juni 1841…

vervolg uit Persoonlijkheden in het Koninkrijk der Nederlanden in woord en beeld.1938:Scan1351

Portret van Louise Gutmann door Man Ray, Parijs 1936

 

Portret van Fritz Gutmann door Man Ray, Parijs 1936

Na de vlucht van keizer Wilhelm II naar Nederland behartigde Gutmann diens financiële belangen. Mede dankzij een kolossale erfenis was hij vermogend en werd in 1924 het buiten Bosbeek te Heemstede aangekocht van papierfabrikant P.Smidt van Gelder.

1c0bb225-23fe-1386-9508-21122285d84a

Jaarlijks stelde de heer Gutmann tot en met 1940 zijn landgoed ter beschikking voor een jeugdkerkdienst in de open lucht (Eerste Heemsteedsche Courant 5 juni 1936)

================================================

24c3522f-015f-b33c-53e7-aa6daaab23f7

Bosbeek te koop aangeboden. Bericht uit het Haarlem’s Dagblad van 24 februari 1950

24c3522f-015f-b33c-53e7-aa6daaab23f7 (1)

Haarlem’s Dagblad van 24-20-1950

bbf2a056-dab3-5b9e-b1fd-0bc2358e248b

Advertentie landgoed Bosbeek te koop uit Het Haarlem’s Dagblad van 25 februari 1950. Na in gebruik te zijn geweest (1949-1950) bij de Broeders van Onze Lieve Vrouw van Lourdes voor de verpleging van psychiatrische patiënten is Bosbeek angekocht door Congregatie van de Zusters van de Voorzienigheid (Sint Hiëronymus Aemilianusstichting).

Intermezzo: de collectie van Fritz’ broer Herbert Gutmann (1879-1942)

Een zoon van Eugen Gutmann en broer van Fritz Gutmann was Herbert (Maximilian) Gutmann (1879-1942). Bankier en ook verzamelaar van (Islamitische) kunst. Hij week uit naar Engeland waar hij op 22 december 1942 na een ongeneeslijke ziekte overleed in Paignton. Op deze foto zit hij in het midden naast links de Italiaanse ambassadeur Orsini-Baroni in hotel 'Esplanade' in Berlijn (1930).

Een zoon van Eugen Gutmann en broer van Fritz Gutmann was Herbert (Maximilian) Gutmann (1879-1942). Bankier en ook verzamelaar van (Islamitische) kunst. Hij week uit naar Engeland waar hij op 22 december 1942 na een ongeneeslijke ziekte overleed in Paington. Op bovenstaande foto zit hij in het midden naast links de Italiaanse ambassadeur Orsini-Baroni in hotel ‘Esplanade’ (1930).

Villa 'Herbertshof', in 1913 gebouwd in opdracht van Herbert M.Gutmann, bedoeld als zomerverblijf in Potsdam en tussen 1919 en 1926 uitgebreid (foto Sebastian Berlin, 2010).

Villa ‘Herbertshof’, in 1913 gebouwd in opdracht van Herbert M.Gutmann, bedoeld als zomerverblijf in Potsdam en tussen 1919 en 1926 uitgebreid (foto Sebastian Berlin, 2010). Tot regelmatige bezoekers behoorden ook de prinsen Aschwin en Bernhard von Lippe-Biesterfeld. Vorstelijke gasten waren o.a. de koningen Gustaaf, Fuad en Faisal van respectievelijk Zweden, Egypte en Irak.

Scan1356

Links de prinsen Aschwin en Bernhard von Lippe-Biesterfeld. Vooral Aschwin was een huisvriend van de Gutmanns. Rechts: een NSNAP-pamflet verschenen voorafgaand aan de parlementsverkiezingen van november 1932. Bevat karikaturen van Joodse magnaten, meest links  de karikatuur van bankier Herbert Gutmann. (Uit: Annejet van der Zijl, Bernhard – een verborgen geschiedenis, 2010, pagina 193)

Ui

Ui”: Herbert M.Gutmann und der Golf- und Land-Club Berlin-Wannsee.

Het terras van de door Gutmann opgerichte eerste Duitse golfclub aan de Wannsee. V.l.n.r.: Herbert Gutmann, de Egyptische polospeler Saïd Bey, Daisy Gutmann en de Duitse staatsman en winnaar in 1926 van de Nobelprijs voor de Vrede Gustav Stresemann, enkele weken voor zijn overlijden in 1929. (foto uit: Annejet van der Zijl, Bernhard een verborgen geschiedenis).

Het terras van de door Gutmann opgerichte eerste Duitse golfclub aan de Wannsee. V.l.n.r.: Herbert Gutmann, de Egyptische polospeler Saïd Bey, Daisy Gutmann en de Duitse staatsman en winnaar in 1926 van de Nobelprijs voor de Vrede Gustav Stresemann, enkele weken voor zijn overlijden in 1929. (foto uit: Annejet van der Zijl, Bernhard een verborgen geschiedenis).

Voorzijde veilingcatalogus Herbert M.Gutmann

Voorzijde veilingcatalogus Herbert M.Gutmann geveild bij de Joodse kunsthandelaar Paul Graupe die vanwege het naziregime in 1936 naar Parijs uitweek en aldaar een kunsthandel begon

Vooromslag van door Vivian J.

Vooromslag van door Vivian J.Rheinheimer over H.M.Gutmann gepubliceerde monografie. O.a. in 2009 is het schilderij ‘Pappenheimers Tod’ uit het Wien Museum aan de erfgenamen van Herbert Gutmann gerestitueerd en in 2010 een door Franz von Lenbach geschilderd portret van Bismarck.  Herbert Gutmann werd door de nazi’s als symbool gezien van het ‘verjoodste bankwezen’. Na in april 1944 zijn rijke kunstverzameling te hebben geveild is hij 30 juni van dat jaar gearresteerd en enige dagen vastgehouden. In 1936 week hij uit naar Engeland.

Voorbeeld van 18e eeuws Meissen-bord in het Rijksmuseum Amsterdam

Voorbeeld van 18e eeuws Meissen-bord in het Rijksmuseum Amsterdam. Andere delen van het servies kwamen terecht in Paleis Het Loo, het Streekmuseum van Tiel, het Historisch Museum in Deventer en het Zuiderzeemuseum te Enkhuizen.

Artikel 'Geroofd Meissen-servies Gutmann nog niet opgeëist' uit het Haarlems Dagblad van 21 augustus 2014

Artikel ‘Geroofd Meissen-servies Gutmann nog niet opgeëist’ uit het Haarlems Dagblad van 21 augustus 2014

Nicholas Purdeck, kleinzoon van Herbert M.Gutmann sprak in 2009 in het 'Wien Museum' over het gerestitueerde schilderij 'Pappenheim's Dood' door Hans Makart (1840-1884).

Nicholas Purdeck, kleinzoon van Herbert M.Gutmann sprak in 2009 in het ‘Wien Museum’ over het gerestitueerde schilderij ‘Pappenheim’s Dood’ door Hans Makart (1840-1884).

Herbert Gutmann bezat naast talrijke andere kunstwerken over deze schets van P.P.Rubens. Deze is in 1934 bij Graupe veiling verkocht. De Oostenrijkse autoriteiten waren van mening dat deze en andere schilderijen verkocht bij Graupe als 'roofkunst' aan de erven van H.Gutmann zouden moeten teruggegeven. De Britse restitutiecommissie wees de claim van de kleinkinderen om diverse redenen af, o.a. omdat Gutmann voor het werk bij de veiling 1.100 Rijksmark heeft ontvangen, ruim boven de toenmalige raming van 5.000 mark.

Herbert Gutmann bezat naast talrijke andere kunstwerken deze schets van P.P.Rubens. Deze is in 1934 bij Graupe veilingen verkocht. De Oostenrijkse autoriteiten waren van mening dat deze en andere schilderijen verkocht bij Graupe als ‘roofkunst’ aan de erven van H.Gutmann zouden moeten teruggegeven. De Britse restitutiecommissie wees de claim van de kleinkinderen om diverse redenen af, o.a. omdat Gutmann voor het werk bij de veiling 8.100 Rijksmark heeft ontvangen, ruim boven de raming van 5.000 Mark. In april 1934 heeft min of meer onder druk van de nazi’s onder leiding van Paul Graupe in Berlijn een veiling plaatsgevonden met kunstvoorwerpen en antiek uit het bezit van Herbert M.Gutmann, voornamelijk schilderijen, meubels en zilverwerk. Tevens enkele borden en kommen van een oorspronkelijk 435-delig in opdracht van de VOC in Meissen vervaardigd servies voor stadhouder Willem V met Hollandse motieven zoals stadsgezichten en heraldische wapens.

==================================================

Eugen Gutmann en echtgenote Sophie Mangus kregen zeven kinderen: Walter, Lili, Toinon, Herbert, Kurt, Max en Fritz. Teneinde de zakelijke belangen van de erfgenamen te behartigen is in 1921 de N.V.Trust & Administratie Maatschappij opgericht (Trustenad). Ondanks het feit dat hij jongste zoon was kreeg Fritz Gutmann het beheer van de kunstcollectie van zijn vader. Naast succesvol zakenman ontwikkelde hij zich tot een groot collectioneur van kunstwerken en antiquiteiten, van o.a. schilderijen uit de Gouden Eeuw en het Impressionisme. Daarvoor maakte hij behalve zakelijk ook privé reizen naar de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Frankrijk. Eén van zijn topstukken was het portret van Isaac Abrahamsz Massa door Frans Hals, tegenwoordig in bezit van Fine Arts Gallery in San Diego, in 1937 bij gelegenheid van het 75 jarig bestaan van het Frans Hals Museum daar voor het laatst als bruikleen tentoongesteld.

Het museum Boymans van Beuningen in Rotterdam bezit als onderdeel van eens chenking uit de collectie Frederiks acht majolica borden. Deze behoorden oorspronkelijk toe aan Eugen Gutmann en waren vervolgens via de zoon Fritz Gutmann aanwezig in Bosbeek. Daar zijn deze in 1941 of 1942 gedwongen verkocht aan Haberstock of Böhler. Sinds tenminste 1955 zijn de borden in bezit geweest van verzamelaar mr. J.W.Frederiks (1889-1962)

een tweede majolica bord uit de collectie Eugen/Fritz Gutmann, tegenwoordig in museum Boymans te Rotterdam

 

 

=======================================================================================

ddd_010658123_mpeg21_p009_image

Eind 1926 had een expositie plaats in het Frans Hals Museum te Haarlem met schilderijen van Franz Koenigs (Florapark Haarlem), mw. Cat. von Pannwitz van de Hartekamp en F.B.E.Gutmann, Bosbeek, o.a. ‘de verzoeking van de heilige Antonius’, toegeschreven aan Hiëronymus Bosch. [dat vervolgens  in 1939 op de New York World’s Fair in bruikleen is tentoongesteld] (Algemeen Handelsblad, 19-12-1926).

Scan0003

Van de Bosbeek-collectie Gutmann zijn allerlei lijsten gemaakt. Bovenstaand 1 pagina van 10 van de verzameling 19 mei 1942 vanuit Amsterdam vertrokken en circa 15 juni aangekomen bij de nazi-kunsthandelaar Julius Böhler in München.

Bosbeek1

Lijst van schilderijen enz. die zich op 10 mei 1940 te Huize Bosbeek, Heemstede bij Haarlem bevonden (Gutmann)  (1) NUMMER 6: portret van de markgraaf van Saksen door Lucas Cranach wordt 19 april 2018 geveild bij Christie’s  in New York

Bosbeek2

Vervolg lijst van 10 mei 1940.

In Heemstede-collectie van het Noord-Hollands Archief zijn verder de volgende inventarislijsten van Bosbeek (collectie Gutmann) aanwezig: 3) Collection Gutmann (Inventory 1). Lijst A. bevat 200 nummers; 4) zilververzameling Eugen Gutmann (245 nummers); 5) collectie Gutmann lijst B42  182 nummers; 6) Gutmann lijst 9 pagina’s  218 nummers; 7) Aenderung und Ergaenzung 1 pagina; 8) List of Pictures belonging to Fritz B.Gutmann (23-10-1945) 23 nummers.

Miedl

Portret van nazi-bankier en kunstambtenaar voor Goering Alois Miedl (1903-1990),die zich vooral met kunst van Joodse eigenaren bezighield zoals Goudstikker en Gutmann. Voor uitvoerige informatie over Miedl, die na de oorlog nauwelijks gestraft is voor zijn roofzuchtige daden, wordt verwezen naar het boek van Simon Goodman: ‘De wolven namen alles mee’ (2015).

KBNRC01_000067795_mpeg21_p004_image

Uit Algemeen Handelsblad van 9-10-1950

In 1950 is een deel van de Eugen Gutmann-zilvercollectie verkocht. Simon Gutmann meldt daarover in zijn boek ‘De wolven namen alles mee'(2015, p.206-207): ‘(…) Wat volgde was misschien nog wel treuriger. De overgebleven 150 stukken van de zilvercollectie 150 stukken van de zilvercollectie hadden onder Eugens rechtmatige erfgenamen een geniepige strijd doen ontbranden. Opeens lag mijn vader met al zijn familieleden overhoop. Het was één ding te vechten tegen tegen een botte bureaucratie of een hebzuchtig museum, maar Bernard had geen zin in een gevecht met de paar overgebleven leden van de gedecimeerde familie. Met tegenzin gaf hij toe aan zijn verwanten. De resterende onverdeelde kunstwerken uit de collectie van Eugen Gutmann werden begin 1950 naar New York gestuurd. Daar zouden ze stuk voor stuk worden verkocht door een bekende antiquair die was gespecialiseerd in Fabergé-eieren. Zeggen dat de resultaten teleurstellend waren, is een veel te zwakke beschrijving van de gevoelens van mijn vader en mijn tante. De beroemde “Jamnitzer Becher”, die een aantal nazi’s had doen watertanden, was ondanks de lage waarden van 1945 aan het eind van de oorlog geschat op 50.000 Reichsmark, ongeveer 20.000 dollar. Toen hij tien jaar later uiteindelijk werd verkocht, kreeg mijn familie er precies 5273,78 dollar voor. Het sublieme beeldje “Een geselaar van Christus” werd verkocht voor de verbijsterende prijs van $ 78,95 (na aftrek van de commissie). Het was oorspronkelijk toegewezen aan de grote Bernini, en nu staat het zilveren beeldje trots tentoongesteld in de National Gallery in Washington. De magere opbrengst werd vervolgens verdeeld over de ruziënde Gutmann-erfgenamen, daarbij inbegrepen Bernard en Lili, hun twee tantes en de kinderen van Herbert. Doordat het geld over zo veel personen moest worden verdeeld, waren de bedragen belachelijk klein. Bernard werd heel erg somber toen hij nacht over de enorme moeite die zijn vader had gedaan om de Gutmann-zilvercollectie te beschermen. Als de arme Fritz een graf had gehad, zou hij zich erin hebben omgedraaid.

=====================’

Portret van koopman Isaac Abrahamsz. Massa, geschilderd door Frans Hals (1635). Was o.a. in bezit van M.Kappel uit Belijn en vervolgens van F.B.E.Gutmann, Heemstede. In 1947 door Anne R. en Amy Putnam geschonken aan Fine Arts Gallery in San Diego [zie: Slive, Frans Hals, volume 3: catalogue, nr. 103, p.58].

Portret van koopman Isaac Abrahamsz. Massa, geschilderd door Frans Hals (1635). Monogram: FH. Was o.a. in bezit van M.Kappel uit Berlijn en vervolgens van F.B.E.Gutmann, Heemstede. In 1937 tent65oongesteld geweest in het Frans Hals Museum. In 1947 door Anne R. en Amy Putnam geschonken aan Fine Arts Gallery in San Diego [zie: Slive, Frans Hals, volume 3: catalogue, nr. 103, p.58].

 Tirol

Portret van een Tiroler nar. Anonien. Tiroolse School, Insbruck, circa 1515. Was in bezit van Fritz Gutmann, Bosbeek, in 1942 onvrijwillig verkocht aan nazi Julius Böhler en in 1954 gerestitueerd aan erfgenamen Gutmann.

Botticelli

Botticelli, 1484, Portret van een jongeman in het rood gekleed. Uit collectie Fritz Gutmann, tegenwoordig in Denver Art Museum

 

 

Baldung

Portret van een jongeman; door Hans Baldung (Grien) (1484/1485-1545) uit bezit Fritz Gutmann, Bosbeek, gerestitueerd aan de Erven.

Stuck

Schilderij ‘Sensualiteit” van Franz von Stuck. (1863-1913). Was in bezit van Fritz Gutmann en is gerestitueeerd an de erven. In december 2010 geveld bij Christie’s voor ruim 246.000 dollar.

 

 

Degas

Landschap met schoorstenen; pastel door Edgar Degas, 1890 (collectie Gutmann, Bosbeek)

Scan1358

 

Pierre-Auguste Renoir, De perenboom (uit collectie Gutmann)

Verder waren meer dan 50 topwerken van andere meesters in zijn bezit: Hiëronymus Bosch, Albert Cuyp, Willem van der Velde, Memling, Cranach, Botticelli, Guardi, Hans Baldung, Grien, Holbein, Degas en Renoir. Voorts Aubusson tapisserieën, antiek meubilair, porselein en glaswerk van grote waarde. Na de Duitse bezetting is het Fritz Gutmann door de Duitse bezetters verboden werk te verrichten. De zoon Bernard, in Engeland geboren, was eind jaren 30 kunstgeschiedenis in Cambridge gaan sturen en wijzigde zijn naam in Goodman. Dochter Lili trouwde in 1938 met een Italiaan en had zich in Florence gevestigd – zij woont nu nog in deze Italiaanse stad, waar zij jarenlang als journaliste heeft gewerkt (2). Met het oog op de politieke ontwikkelingen in Duitsland heeft Gutmann in 1939 al een deel van zijn kunstcollectie ondergebracht bij kunsthandelaar Paul Graabe in Parijs. Die verzameling is bij de Duitse bezetting van Frankrijk geconfisqueerd (3). Gutmann kreeg na de Duitse bezetting met zowel Haberstock die voor een op te richten Füher museum werkte te maken en Hans Posse, als directeur benoemd van het museum in Linz. Ook met kunsthandel Rosenberg, die ‘aangekochte’ schilderijen al in 1940  doorverkocht aan grootverzamelaar Hermann Goering. In 1941 en 1942 hadden drie door de omstandigheden gedwongen overeenkomsten plaats met zowel Karl Haberstock in Berlijn als Julius W.Böhler in München. Overwogen is een vluchtpoging door het echtpaar maar zover is het niet gekomen. Ze hadden een “Freigeleit” van Himmler, – maar Goering die slechts belangstelling had voor de kunstcollectie van Eugen Gutmann, trok zich daar niets van aan – voor een pas om een doorreis naar Italië mogelijk te maken. Nadat de ‘evacuatie’ naar Amsterdam van alle Joodse burgers in Heemstede in maart 1942 was verordonneerd gold dat nog  niet voor het echtpaar Gutmann. Op 31 juli 1942 ontvingen zij schriftelijk bericht dat evacuatie was uitgesteld. Dat gold tevens voor de families Loeb, Leefman, Beent, Serphos, Kaufmann en Franco. Juni 1942 werd een brief vanuit Berlijn ontvangen door de Italiaanse ambassadeur in ‘s-Gravenhage, ondertekend door Heinrich Himmler; Reichsführer SS und Chef der Deutschen Polizei im Reischsministerum des Inneren, met het volgende bericht: ‘Sehr geehrter Herr Botschafter!  Auf Ihr Schreiben vom 31.3.1942 teile ich Ihnen mit, dass bisher den Juden und Niederländischen Staatsangehörigen Gutmnn , wohnhaft in Heemstede bei Den Haag, Glipperweg 91, nichts unternommen worden ist. Ich habe Ihrem Wünschen  enstprechend, meinen Dienststellen  in Den Haag Anweisung geben lassen, Gutmann in seiner Wohnung  zu belassen und Ihn und seine Ehefrau von sicherheitspolizeilichen Massnahmen allgemeiner Art auszunehmen. Mit besonderer Hochachtung verbleibe ich Ihr. H.Himmler.

Fritz

Fritz Gutmann in 1919 gefotografeerd

Portretfoto van F.B.E.Gutmann 1938

Op Op12Scan1326

Op 12 maart 1943 schreef een dochter van Lili Gutmann (zuster van Fritz Gutmann, Luca Orsini Baroni aan haar oom: ‘Ik heb een officieel schrijven ontvangen over de gunstige beslissing van Il Duce betreffende jullie toegang tot het koninkrijk [Italië]. Ik heb [ambassadeur]  Alfieri in Berlijn getelegrafeerd om bij de Duitse autoriteiten te bemiddelen en dat hij jullie legale vertrek uit Duitsland [sic!]  zou moeten vergemakkelijken. Laat ons weten wanneer en waar jullie in Italië  zullen zijn. Groeten Luca’.  (Uit boek Simon Gutmann).

De heer J.E. Westerbeek, zaakwaarnemer voor de familie is aanwezig geweest bij de arrestatie en heeft daarvan in een brief van 1 oktober 1943 schriftelijk verslag uitgebracht aan dochter Lili Collas-Gutmann. Na een inleiding schreef hij haar o.a. het volgende: “Toen de mogelijkheid werd geopend dat uw ouders naar Italië mochten vertrekken, heb ik zo veel mogelijk de formaliteiten voor hen vervuld. Daarna kwam alles op een dood spoor en was afwachten het parool. Toevalligerwijze was ik de 26ste mei 1943 reeds in de late ochtenduren op Bosbeek, om uw vader een belangrijke zakelijke aangelegenheid mede te delen en had van de vriendelijke uitnodiging van uw charmante moeder, met hen de lunch te gebruiken aanvaard. Te midden van het genoeglijke lunchen werd zeer dringend gebeld, nadat wij eerste een auto vóór horen rijden. Toen Piet opendeed, kwam deze even daarna, doodsbleek, met een in burger geklede Duitser de kamer binnen, gevolgd door iemand in uniform. Hij stelde zich voor als Untersturmführer Werner van de S.S. en vroeg op de, de S.S. eigen, onsympathieke wijze, wie mijnheer en mevrouw Gutmann waren en toen vervolgens naar mij. De kamer werd daarop afgesloten en moesten uw ouders en ik in de kamer blijven, terwijl hij verder het huis Bosbeek doorkeek. U begrijpt in welke toestand wij ons bevonden, en dit vermeerderde kort daarop nog, doordat Werner terugkwam en vertelde, dat uw ouders met hem mee moesten. Ze hoefden evenwel geen angst te hebben, want er zou niets gebeuren. Na herhaald aandringen vertelde hij toen, dat de reis naar Berlijn zou zijn, dat alle comfort werd toegestaan en dat vanuit Berlijn de reis zou worden voortgezet “nach den Süden”, zoals hij zich uitdrukte. Uw ouders mochten geld, sieraden, bagage enz. meenemen en hij zou voor het vervoer zorgen. Uw vader noemde nog de bijzondere bevoordeling, die hij middels zijn Italiaanse relaties genoot en toen suggereerde Werner min of meer, dat Italië het einddoel was, maar dat hij niets mocht zeggen. Evenmin mocht ik weggaan, want precedenten mochten niet geschapen worden. Hij sprak toen af, dat wij allen in huis moesten blijven, dat de koffers zouden moeten worden gepakt en dat hij tegen 5 uur zou terugkomen met een extra auto, om alle bagage te halen en op tijd in Den Haag terug te zijn voor de D-trein naar Berlijn van 6.45 uur. Daarna vertrok hij onder bewaking van een soldaat achterlatende en nam geld mee, om voor de plaatskaarten te zorgen. Inderdaad heeft hij voor 2de klas-plaatskaarten en voor een slaapwagen gezorgd. Na zijn vertrek werd er druk gepakt en de zenuwachtige stemming daalde aanmerkelijk. Uw moeder was zeer nerveus. Maar uw vader kreeg hoe langer hoe meer vertrouwen in de aangelegenheid en werd zelfs wat monter. De hele middag werd druk gepakt met uiteindelijk het respectabele aantal van 14 grotere en kleinere koffers, die echter niet allemaal meekonden. Drie grote koffers bleven in Bosbeek achter en werden de volgende dag opgehaald en nagestuurd. Al het lijfgoed, een flinke voorraad linnengoed, toiletartikelen etc. behoorde tot de uitrusting, alsmede wat proviand. Kort nadat we gereed waren kwam Werner terug, werden alle deuren verzegeld en de sleutels door hem meegenomen en toen ging het in volle vaart van Bosbeek naar Den Haag. Ik had het buitengewone voorrecht deze laatste tocht ook mee te mogen maken en zat naast uw moeder in de auto. Uw vader zat in de andere wagen met koffers en ging regelrecht naar het station. Wij gingen eerst naar het huis van Werner om zijn eigen koffer op te halen. Op het allerlaatste nippertje kon de trein gehaald worden en hadden uw ouders en ik geen gelegenheid elkaar nog te groeten (…) Een paar zwaaiende armen was het laatste, wat ik van uw ouders mocht zien.”

Op 24 juni 1943 heeft de SIPO bij de politie in Heemstede geïnformeerd naar de sleutel van perceel Glipperweg 91, voorheen bewoond door F.B.E.Gutmann. In dat jaar is een politiedossier opgesteld (A111/43) over het zoekraken van het persoonsbewijs van Gutmann en contacten met inbrekers.   Pas op 2 juni 1945 lezen we meer over Bosbeek in de poltiedagrapporten: ‘De Duitsers hebben op 2 juni 1945 het Huis ‘Bosbeek’ verlaten en in verwaarloosde toestand achtergelaten. Er komt een klacht binnen dat goederen van de familie Gutmann worden weggehaald. Wand- en plafondschilderingen zijn verdwenen.‘Die bleken achteraf in de kelder te zijn opgeborgen].

Fritz Gutmann is met zijn echtgenote in plaats van naar zijn familie in Milaan via Belijn door de nazi’s naar kamp Theresienstadt overgebracht. Na ontberingen is hij daar volgens een getuige met knuppels doodgeslagen omdat hij weigerde de eigendomsrechten van de zilvercollectie over te dragen. Gezegd wordt dat de sadistische kapo Spielmann hem bovendien met een stuk ijzerdraad heeft gewurgd. Hij zou de gouden manchetknopen hebben afgepakt en in een andere broekzak van Gutmann zat een visum voor Italië, getekend door de Duce Mussolini. Later viel genoemde SS’r Spielmann in ongenade en is hij na een geheim proces naar Auschwitz vervoerd. Daar werd hij herkend door gevangenen die met hem  in Theresienstadt te maken gehad. Zij hebben hem na folteringen omgebracht.

De echtgenote van Gutmann is begin juli 1944 vanuit Theresienstadt naar Auschwitz overgebracht en aldaar op een onbekend tijdstip vermoord.

Bosbeek6

Ansichtkaart van Bosbeek uit 1924, in welk jaar Fritz Gutmann vanuit Noordwijk het landgoed aankocht.

Deel tuin van Bosbeek omstreeks 1930

Toegangspoort naar Bosbeek vanaf Glipper Dreef

Toegangspoort naar Bosbeek vanaf Glipper Dreef

bbf2a056-dab3-5b9e-b1fd-0bc2358e248b (1)

Adv. uit het Haarlem’s Dagblad, 25-2-1950, betreffende verkoop  Bosbeek. De deal had plaats eind december 1950, waarbij de erven Gutmann circa 2 ton ontvingen.

Eugen

Bericht over collectie Eugen Gutmann, uit Algemeen Handelsblad van 9-1-1950. Uitendelijk bleef de verzameling in Nederland en is deze na restitutie door de Nederlandse staat aan de erven Gutmann bij veilinghuis Christie’s geveild.

Schoorsteenmantel salon Bosbeek [foto Nick Goodman]

Plafondschildering Jacob de Wit in de salon van Bosbeek

Schildering ‘de Herfst’, 1751 door Jacob de Wit. Deurstuk salon: hoogte 147 cm, breedte 155 centimeter. In 1942 is Bosbeek geconfisceerd; na 1951 door de zusters die het in de kelder in een desolate staat aantroffen aan de Nederlandse staat gegeven en bevindt zich tegenwoordig  in het Drenths Museum te Assen.

Grisaille de Herfst, in 1954 verkocht door de zusters van Bosbeek, thans in bezit van het Drenths Museum, waar het mag blijven na een bindende uitspraak van de Restitutiecommissie.

Grisaille de Herfst, in 1954  door de zusters van Bosbeek aan de Nederlandse staat gegeven via inspecteur A.F.Lunsingh Scheurleer, thans in bezit van het Drenths Museum, waar het mag blijven na een bindende uitspraak van de Restitutiecommissie.

Scan1340

De salon van Bosbeek nu zonder grisaille boven de deur, circa 1970

 

Interieurfoto van salon Bosbeek met 'witje' boven de deur

Interieurfoto van salon Bosbeek toen nog  met ‘witje’ boven de deur

plafondschildering

Nog een foto van de plafondschildering met een voorstelling van Bacchus en Ceres in de wolken. In 1771 vervaardigd voor Bosbeek  door Jacon de Wit in odracht van toenmalig eigenaar, burgemeester mr.G.A.Hasselaer uit Amsterdam.

Bosbeek, 1928

Bosbeek, 1928

Bosbeek, 1928

Bosbeek, 1928

‘Venus, Bacchus en Ceres met slapende Amor. Schildering van Jacob de Wit. Als schoorsteenstuk in bezit van F.B.E.Gutmann, Heemstede. Omstreeks 26 augustus 1940 naar kunsthandelaar A.J.Spyer & Zoon, Amsterdam en eind december 1941 verworven door Ehrhardt, München. Thans in bruikleen Rijksmuseum Twenthe.

Gut

Bovenstaand werk van Lucas Cranach werd door Fritz Gutmann in bruikleen gegeven voor de tentoonstelling: ‘Meesterwerken uit vier eeuwen 1400-1800’ in Museum Boymans te Rotterdam in 1938 (foto uit catalogus). Het wordt 19 april 018 geveild bij Christie’s  in New York

 

7907 Nederlands kunstbezit terug uit Duitsland A'dam 20-4-1950

7907 Nederlands kunstbezit terug uit Duitsland A’dam 20-4-1950 tot 9 juli 1950 is uit Duitsland gerecupereerde kunst uitgestald in het Rijksmuseum

In het geciteerde schrijven van de heer Westerbeek volgen nog drie kantjes met informatie. Zoals dat de kennissen van Gutmann van het gebeurde op de hoogte zijn gesteld . De heer Scheller waarschuwde de Italiaanse gezant de dochter Lili en schoonzoon via een telegram van de spoedige komst van het echtpaar Gutmann in Florence. Verder inlichtingen over de recente verkoop van kunstvoorwerpen uit Bosbeek aan twee Duitse antiquairs, Bühler en Haberstock. Een groot deel was toen al weg een ander deel zou volgen. Westerbeek regelde hiervoor de contracten, want Bosbeek moest voor andere doeleinden zoveel mogelijk ontruimd worden omdat de Duitsers hier naar hun zeggen een “Mütterheim” wilden vestigen. Westerbeek zorgde er voor dat de wandbekleding, grisaille en plafondschildering van Jacob de Wit – hij schrijft per abuis Van Eyck, H.K. – werden weggehaald. Toen Duitsers kwamen controleren eisten zij dat de plafondschildering in de Grote Zaal weer zou worden aangebracht, hetgeen geschiedde. De firma F.Gutmann waarvoor Westerbeek een volmacht had is door de Duitsers geliquideerd op een klein bedrag van ƒ 20.000,- na, “daar deze bestemd waren voor dekking van een garantie, die ten behoeve van uw vader was gesteld. Wel werden alle kasmiddelen in beslag genomen evenals de effecten. (…) Mijnheer Scheller die als bewindvoerder is aangesteld, doet zijn uiterste best een overzicht te verkrijgen en om activa in het buitenland op te sporen (…)”.

Na de oorlog bleek dat voornoemde heer Westerbeek uit Den Haag die zich bezighield met allerlei handelszaken geen  frisse tol heeft gespeeld en allerlei eigendommen uit het huishouden/keuken van het pand zijn door zijn toedoen verdwenen. De plafondschildering (een doek van 5.80 bij 3.60 meter) en grisaille, een allegorie op de Herfst, had hij losgewrikt en in de kelder opgeslagen met de bedoeling deze te verkopen aan dr. Göpel, een agent van Goering voor meer dan 50.000 gulden. Bosbeek was onder beheer  van de Niederländische Grundstückverwaltung (NGV) en is op 14 februari 1944 voor 135.000 gulden verkocht aan de   de Nederlandse Volksdienst, de Nederlandse tak van de Nazional Sozialistische Volkswolhlfahrt eigener Verein (NSV) te Berlijn, een afdeling van de NSDAP. Hiervan is ƒ 65.000,- aangewend ter besteding van een krediethypotheek ter behoeve van Trustenad te Amsterdam, een n.v. Trust- en Administratie Maatschappij, in 1821 opgericht om de zakelijke belangen van Fritz Gutmann en zijn broers en zusters te behartigen. Een beambte van de NSV gaf opdracht het pafonddoek terug te plaatsen. De laatste maanden voor de bevrijding, toen alle schatten al lang en breed waren verdwenen, hebben Duitse soldaten bezit genomen van Bosbeek, waarbij parketvloeren, lambriseringen e.d. ernstig geleden hebben. Na de bevrijding zijn krijgsgevangen Duitse soldaten nog enige tijd gebleven en kregen zij van de geallieerden opdracht de mijnen en tankwallen op het terrein te verwijderen. Pas hierna nam het Nederlandse ministerie van Justie Bosbeek over om hier een opvoedingstehuis van geïnterneerde collaborateurs in te vestigen. Na de nodige problemen, zolang het overlijden van F.Gutmann niet bekend was, zijn de erfgenamen formeel in het beheer van Huize Bosbeek hersteld. De afdeling Rechtspraak van de Raad voor het Rechtsherstel besloot in vonnis van 7-1-1950 dat de vorderingen van Gutmann en Trustenad, behoudens enkele ondergeschikte punten, toegewezen werden en herstelde daarmee de erven in de eigendomsrechten van het Heemsteedse landgoed. Voor derving en toegebrachte schade werd aan de erven Gutmann een bedrag van ƒ 19.669,48 toegekend. Op 20 december 1950 is Bosbeek ten slotte door de erfgenamen van F.Gutmann voor ongeveer 200.000 gulden verkocht aan de Sint Hiëronymus Stichting in Amsterdam (Congregatie van de Zusters van de Voorzienigheid.

===================================

 

Graupe

Vooromslag van een in december 2015 te verschijnen monografie over Paul Graupe (1881-1953). Deze Joodse kunsthandelaar uit Berlijn ontvluchtte Duitsland in 1936 en verstigde zich met zijn compagnon Arthur Goldschmidt aan de Place Vendôme in Parijs. Vanaf 1939 heeft Fritz Gutmann uit voorzorg van wat komen ging een aantal van zijn schilderijen ondergebracht bij Paul Graupe, welke na 1940 in handen zijn gekomen van de nazi’s.

Haberstock

Vooromslag van een in 2008 uitgegeven biografie over de zeer omstreden kunsthandelaar en -ambtenaar Karl Haberstock uit Augsburg die voor het te stichten Führermuseum in Linz werkte maar ook voor Goering. In 1941 meldde hij ich op Bosbeek om allerlei kunst en vooral de zilvercollectie van Eugen Gutmann in hanen te krijgen. De biografie van Horst Kessler verscheen in 2008. In het in 2015 verschenen boek van Simon Goodman is ook veel informatie te vinden over de zeer verwijtbare werkwijze van Haberstock.

 

carinhall

Op verscheidene plaatsen zijn de door rijksmaarschalk ‘verworven’ kunstobjecten  opgeslagen, o.a. in de ‘Jeu de Paume’ in Parijs, maar vooral in zijn geliefde residentie Carin Hall nabij Berlijn. Bovenstaande foto uit 1945 geeft een beeld van de aldaar gevestigde (kunst)bibliotheek.  

Bosch2

Middendeel van triptiek: ‘De verzoeking van de heilige Antonius’ toegeschreven aan Hiëronymus Bosch, in 1926 in Madrid verworven, was een van de topstukken in bezit van Gutmann en is in het Frans Hals Museum tentoongesteld en in 1939 tijdens de wereldtentoonstelling in  New York. Het drieluik uit omstreeks 1501 bevindt zich tegenwoordig in de National Gallery of Canada in Ottawa. Andere versies zijn te vinden in het  Museum voor Antieke Kunsten in Lissabon. het MASP in Sao Paulo, Brazilië, en het Prado-museum in Madrid.

Goering2

Amerikaanse soldaten van 101st. Airborne Division ontdekken verborgen kunstschatten in een van de opslagbunkers van Hermann Goering

 

Geallieerde soldaten bekijken teruggevonden schilderijen

DEU NS-Zeit Kunst

ARCHIV – Ein amerikanische Soldat betrachtet am 29. Mai 1945 Bilder, die Reichsmarschall Hermann Goering waehrend des Krieges aus ganz Europa zusammengetragen hat. Als preussischer Ministerpraesident, Reichsjaegermeister, Oberbefehlshaber der Reichsluftwaffe, Chef der Vierjahresplanbehoerde und des Devisenschutzkommandos war er einer der einflussreichsten Maenner des nationalsozialistischen Regimes und einer der groessten Kriegsverbrecher. Er war der foermliche Auftraggeber des Holocausts. Goering sammelte auch Kunst. Der Mann, der von seinen Biografen als medikamentenabhaengiger, grossmannssuechtiger Beau beschrieben wird, machte sich dabei seine Aemter gnadenlos zu Nutze. (AP Photo) —–FILE – An American Soldier studies various paintings, one of them resting in a wash basin, May 29, 1945 in Germany. The paintings were part of the loot gathered from all parts of Europe by Hermann Goering. (AP Photo)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

pieta2

Een middeleeuwse piëta (circa 1425, Zuid-Duitsland) was bezit van Fritz Gutmann. Het beeld is door de Nederlandse staat gerestitueerd aan de erven en vervolgens na onderhandelingen legaal verworven door het Catharijne Convent in Utrecht Links een foto van geallieerde soldaten bij een ‘Sonderzug’ met de Bosbeek-piëta uit Goerings trein, Berchtesgaden, 1945.

gut1

Amerikaanse soldaten met de piëta van Gutmann, Bosbeek, in een trein te Berchtesgaden in 1945

geroofde

Wagon met geroofde kunst in Berchtesgaden, 1945

elsner

Portret van Jacob Elsner, circa 1486 tot 1517. Via zijn vader in bezit gekomen van Fritz Gutmann.In mei 2002 door de Nederlandse Staat gerestitueerd aan de erven Gutmann/Goodman en vervolgens geveild.

 

 

Een winters tafereel van de heer Gutmann in het park van Bosbeek, 1939

In mei 1943 stond dochter Lili, die bericht had ontvangen over tijdstip van aankomst, twee dagen tevergeefs op het station in Florence te wachten. Na de val van Mussolini in juli 1943 was het onmogelijk om vanuit Italië nog iets te ondernemen, wat uiteindelijk nog over de Nunzio Apostolico en de Ialiaanse ambassadeur Alfieri geprobeerd werd, maar zonder enig resultaat. Pas na de oorlog werd duidelijk dat haar ouders onderweg uit de trein waren gehaald om naar het ‘modelkamp’ Theresiënstadt te worden overgebracht. Daar werd Fritz Gutmann ondervraagd over het verblijf van o.a. de door Goering gewenste zilververzameling, maar hij weigerde hierover iets te zeggen. Na ondertekening van overdracht van de collectie zou hij vrijgelaten worden, maar Gutmann volhardde in zijn weigering. Volgens een ooggetuige is hij daarna meegenomen, en zodanig geslagen tot hij buiten bewustzijn raakte en overleed. Zijn echtgenote is naar Auschwitz gezonden waar zij op een onbekend tijdstip ergens in de maand juli 1944 in een gaskamer omkwam. Hun laatste teken van leven in bezit van de dochter is een voorgedrukte kaart uit Theresiënstadt.

Geregistreerd is dat F.B.E.Gutmann op 1 mei 1944 inkamp Theresienstadt is overleden, terwijl zijn echtgennote in de maand juli 1944 te Auschwitz is vermoord. Op de begraafplaats bij het kamp Theresienstadt zijn circa 30.000 slachtoffers begraven.

Geregistreerd is dat F.B.E.Gutmann op 1 mei 1944 [Yad Vashem houdt het op 30 april]  in kamp Theresienstadt [thans Terezin, Tsjechië] is overleden, terwijl zijn echtgenote op een onbekende datum  in de maand juli 1944 te Auschwitz werd vermoord. Op de begraafplaats bij het kamp Theresienstadt zijn circa 30.000 slachtoffers begraven. Van Fritz Gutmann zijn geen stoffelijke resten teruggevonden.

Af en toe haalt ze als troost haar boek met op Bosbeek gemaakte jeugdfoto’s te voorschijn. Zelf heb ik deze stijlvolle vrouw tweemaal in Heemstede ontmoet, waar zij o.a.vertelde over de contacten van prins Bernhard met Ursula von Pannwitz van de Hartekamp, haar jeugdvriendin. Tot haar 19de jaar woonde ze hier waar de familie er een levensstijl op na hield die men zich nu moeilijk kan voorstellen. Voor het huis en de familie stonden dag en nacht 12 personeelsleden klaar en er waren twee limousines met chauffeur. Aan journalist Olof van Joolen die haar in 1999 in Florence opzocht vertelde ze o.a. “Aan mijn tijd in Heemstede heb ik hele mooie herinneringen. Het eerste waar ik aan denk, zijn de feesten die mijn ouders gaven, Voor hun koperen bruiloft lieten ze een compleet circus komen. Toen de Duitse ruiter Freiherr Von Langen in 1928 op de Olympische Spelen van Amsterdam goud won, nodigde mijn moeder de hele Duitse hippische equipe uit om de overwinning te komen vieren. En Aschwin von Lippe Biesterfeld, de broer van prins Bernhard kwam ook bij ons, Ach, Aschwin, verarmde Duite adel. Zijn nicht werkte bij mijn vader op kantoor.”

Lili Gutmann in Bosbeek, circa 1936

kaststel

Kaststel: vijf 18e eeuwse vazen. Op 24 maart 1842 onder dwang verkocht aan nazi-handelaren Böhler en Haberstock. In 2010 dankzij een gunstig advies van de Resitututiecommmissie teruggegeven aan de Erven Gutmann/Goodman.

De 84-jarige mevrouw Lile Gutmann bij de teruggave van de Gutmann-collectie in de chaise longue die vroeger in de kamer van haar ouders op Bosbeek stond (foto Harmen de Jong, Haarlems Dagblad 19 september 2002)

De 84-jarige mevrouw Lile Gutmann bij de teruggave van de Gutmann-collectie in de chaise longue die vroeger in de kamer van haar ouders op Bosbeek stond (foto Harmen de Jong, Haarlems Dagblad 19 september 2002)

‘Rijen borden en schalen: Meissner porselein teruggehaald uit de Nederlandse ambassade in Moskou; zilverwerk uit het Rijksmuseum, negen schilderijen waaronder een Cuyp, Chinese beeldjes, Florentijnse dressoirs, in april 2002 viel het besluit dat de Gutmann-collectie zal worden teruggegeven aan de erven van de omgekomen joodse bankier Friedrich Gutmann. De ruim 230 kunst- en antiekvoorwerpen, die na de Tweede Wereldoorlog via de nazi’s in handen kwamen, zijn voor de overdracht vandaag bijeengebracht in het Instituut Collectiebeheer Nederland’. Erfgenamen zijn Lili Collas-Gutmann, haar zoon Lorenzo Bosi en 2 in de Verenigde Staten woonachtige neven Nick en Simon Goodman. In 2003 is een deel van de uit musea terugontvangen kunstwerken afkomstig van Bosbeek en door de Duitsers geroofd bij Christie’s in Amsterdam geveild. Als een souvenir aan een mooie jeugd in Heemstede behield zij voor zichzelf de schetsen van Jacob de Wit voor de 18e eeuwse plafondschildering op Bosbeek, die haar vader bij toeval bij een antiquair had ontdekt en meteen gekocht.

Simon Goodman (rechts) ontvangt namens zijn familie het schilderij terug van Hans Baldung Grie

Namens zijn familie ontvangt Simon Goodman (rechts) een schilderij dat oorspronkelijk in Bosbeek hing van Hans Baldung Grien: Portret van een jongeman. tijdens een ceremonie 14-1-2011 in het Zimmeli Art Museum van museumdirecteur Suzanne Delehanty en dr. Philip Furmanski van de Rutgers Universiteit. Op 26 januari 2011 werd het doek vervolgens bij Christie’s in New York geveild voor 218.500 dollar.

Goud-zilveren Renaissanceklok ontdekt in hetLandesmuseum Württemberg Stuttgart uit de collectie Eugen/Fritz Gutmann

Goud-zilveren Duitze Renaissanceklok in 2011 ontdekt in het Landesmuseum Württemberg Stuttgart oorspronkelijk afkomstig uit de collectie Eugen/Fritz Gutmann in Bosbeek.

Scan1296

Zilveren drinkbeker, vervaardigd door Johannes Lencker in Augsburg tussen 1625 en 1630. Uit catalogus Christie’s Amsterdam Property from the Gutmann Collection, Tuesday 13 May 2013. Auctioned at Christie’s London.

Op 13 juni 2003 publiceerde NRC: Rijksmuseum koopt kunst Gutmann terug. ‘Het Rijksmuseum in Amsterdam heeft woensdag op de veiling van de Gutmann-collectie een zilveren geschenkkan gekocht. De kan was reeds jarenlang te zien in het museum. Het Rijksmuseum betaalde er ruim 1,5 miljoen euro voor [Christie’s schatte de waarde vooraf op een bedrag tussen 740.000 en 1.200.000 euro. H.K]. zo maakte het museum donderdag bekend. De Nederlandse overheids gaf vorig jaar 233 kunstwerken terug aan de nazaten Gutmann. De kunst van de familie uit Heemstede werd in de Tweede Wereldoorlog opgeëist door de nazi’s. Na de oorlog viel de verzameling in handen van de Nederlandse staat. De zilveren kan gemaakt door Johannes Lencker 1 was sinds 1954 te zien in het Rijksmuseum. De veiling bij Christie’s  in Londen leverde enkele miljoenen op. Midden mei verwisselden voorwerpen uit de collectie bij een veiling in Amsterdam voor bijna een miljoen euro van eigenaar (ANP)

Scan1299

Bericht over oorlogskunst Gutmann en Goudstikker in het voormalig Paushuis Utrecht (NRC, 15 december 2001). 

Over een van de ‘witjes’ ofwel grisailles uit Bosbeek, momenteel in bruikleen bij het Drents Museum in Assen heeft de officiële Restitutiecommissie ten aanzien van mogelijke teruggave een advies uitgebracht en is het besluit genomen dat het in eigendom blijft van de Nederlandse staat (zie addendum).

Hans Krol

Louise Gutmann-baronesse Von Landau. Foto door Man Ray uit Parijs, 1926

Bosbeek met vijver (vanaf Glipper Dreef) omstreeks 1930

Bosbeek met tuin (vanuit Glipper Dreef) op een foto zomer 1973

Tuinhuisje Bosbeek uit de tijd van Gutmann

Tuinhuisje Bosbeek uit de tijd van Gutmann

Getuigenis van overlijden F.Gutmann uit de databank van Yad Vashem

Getuigenis van overlijden F.B.E. Gutmann uit de databank van Yad Vashem

Noten (1) Na de Bevrijding zijn omstreeks 1950 70 gerecupereerde stukken uit de antiek-Duitse zilvercollectie, die Fritz Gutmann van zijn vader had geërfd, voor 150.000 pond sterling verkocht aan de Amerikaanse miljardair J.Pierpont Morgan. Op 13 mei 2003 is het restant geveild bij Christie’s.

Veilingatalogus Christie’s Amsterdam van o.a. zilvercollectie Gutmann, 13 mei 2003. Bevat tevens ‘Three Magnificent Renaissance Silver-Gilt Works of Art from the Collection of Fritz and Eugen Gutmann to be included in the sale of Important Silver’, Wednesday 11 Juni 2003 Christie’s London, viz. G1 Silver-gilt ewer by Johannes Lencker; G2 Silver-gilt double cup by Hans Petzolt (1596); G3 Parcel-gilt cup and cover by Hans Ludweg Kienle (Kienlin), Ulm and signed and dated ‘Hans Ludouickh. Kienle. f.Vimae, 1630’.

In de inleiding was een beknopt essay opgenomen over de uitzonderlijke verzameling van juwelen, goud, brons, porselein, majolica, miniaturen e.d. met nadruk op Duits Renaissance zilveren voorwerpen. In 1912 was hiervan al door de historicus Otto von Falke een catalogus in boekvorm samengesteld met 70 werken van erkende meesters als Petzolt, Jamnitzer, Eisenholt, Lencker, Ritter, Straub, Drentwett e.a. Hoogtepunt betrof een ‘olifantenpoot’ met daarom het model van een kasteel door de zestiende eeuwse zilversmid Abraham Jamnitzar.

Zilverwerk uit 1591 van de Duitse zilversmid Abraham Jamnitzar uit Neurenberg

Beschreven zijn verder drie uitzonderlijke stukken uit de collectie Gutmann, die voor teruggave aan de erfgenamen gedurende bijna een halve eeuw in bruikleen waren van het Rijksmuseum, zilveren bekers van Johannes Lencker, Hans Ludwig Kienle en Hans Petzoldt, die voordat Eugen Gutmann deze aankocht deel uitmaakten van de collectie  van baron Karl von Rothschild uit Frankfurt. (2) Lili Collas-Gutmann had haar man in Italië ontmoet, trouwde en woonde sinds 1938 in Florence. Ze kreeg drie kinderen. In hoofdzaak werd in Milaan gewoond. Na een echtscheiding is zij met een Griek hertrouwd en verbleef toen ongeveer tien jaar in Athene. Nadat haar man was overleden is zij vanwege haar in Italië wonende kinderen naar Florence teruggekeerd, waar zij nu nog woont. Zij bezocht nog een aantal keren Bosbeek waaraan zij zegt de mooiste herinneringen van haar leven te bewaren. Vele jaren is zij tot nog op dit moment, vooral echter haar twee Amerikaanse neven Simon en Nick Goodman (zonen van Bernard en kleinzonen van Fritz Gutmann) in de Verenigde Staten bezig geweest om een vergoeding te ontvangen voor de nazi-roofkunst. In het Rotterdams Dagblad van 14 mei 2003 zei Lili Gutmann tegen Marjolijn de Cocq kort voor een veiling van enkele belangrijke zilverstukken bij Christie’s die jarenlang in het Rijksmuseum stonden :  “(…) Ieder van de erven heeft wel iets uitgezocht als ‘souvenir’. Lili’s keuze? “Het enige wat er nog in het leeggeroofde Bosbeek was, is het plafond van Jacob de Wit, in wat wij de grote zaal noemden.” (Schilder Jacob de Wit (1695-1754) werd beroemd door zijn bedrieglijk echte ‘beeldhouwwerken’ in olieverf, Witjes in de volksmond). “Er waren ook kleine Witjes in Bosbeek, maar die hebben de moffen er gewoon uitgeknipt. Die zijn verdwenen. Mijn vader had toevallig bij een antiquair de schets gevonden van dat plafond. En die houd ik.” Jaren ’70 was ze nog eens naar Huize Bosbeek gegaan, inmiddels een klooster. “Wat er toen met me gebeurde weet ik niet, maar ik begon vreselijk te huilen. Vreselijk, vreselijk.”Dat haar ouders vermoord zijn, is iets waar ze nooit overheen zal komen. “Eigenlijk gaat er geen dag voorbij, dat ik er niet aan denk. maar ik vind het wel mooi dat mijn ouders, ook door de veilingen, nu weer tot gelding komen.”

portret van Bernard Gutmann, geboren 24 augustus 1914 in Surrey, USA, getogen in Heemstede (Bosbeek), overleefde de oorlog, woonde daarna in Engeland en is op 26 augustus 1994 overleden in Venetië

portret van Bernard Gutmann, geboren 24 augustus 1914 in Surrey, USA, getogen in Heemstede (Bosbeek), overleefde de oorlog, woonde  in Engeland en is op 26 augustus 1994 overleden in Venetië

Lili Gutmann geportretteerd op 9-jarige leeftijd in Bosbeek door de Amerikaanse fotograaf Man Ray.

Schrijven van mevrouw Lili Collas Gutmann uit Florence van 12 juli 1995

Schrijven van mevrouw Lili Collas Gutmann uit Florence van 12 juli 1995

Mw. Lili Collas-Gutmann tijdens een bezoek aan Heemstede, met rechts van haar een medewerkster van Christie’s en links Hans Krol, directeur van de bibliotheek.

Gutmann1

Bericht van bezoek mw.Lili Collas-Gutmann aan Heemstede (Heemsteder, 7-12-1994)

 

(3) Van de kunstverzameling Gutmann op Bosbeek bestaan diverse inventarislijsten, van welke afschriften aanwezig zijn in de Heemstede-collectie van het Noord-Holland Archief.

Een intussen bijna 96-jarige Lili Collas-Gutmann in haar appartement te Florence

Mw. Lili Gutmann in 2003 gefotografeerd door Phil Nijjhuis (krantefoto Rotterdams Dagblad)

Mw. Lili Gutmann in 2003 gefotografeerd door Phil Nijhuis (krantenfoto Rotterdams Dagblad)

Scan1319

De kinderen Nick en Simon Goodman (zonen van Bernard Gutmann) met hun vader op bezoek bij Bosbeek in 1952. Ze poseren bij het beeld van Venus en Cupido “een van de zeldzame beelden die de nazi’s niet hebben meegenomen’, thans te vinden in de tuin van het raadhuis Heemstede, omdat rector Starrenburg het ongeschikt achtte in de tuin van de Zusters. (Uit boek Simon Goodman, pagina 195).

De familie Gutmann/Goodman 2002 op het bordes van Bosbeek. In het midden mevrouw Lili Collas-Gutmann. Links May en Simon Goodman en rechts Nick Goodman en echtgenote

Dr. Wolfgang Röller en Lili Collas-Gutmann op 26 maart 2009 aanwezig bij een bijneekomst van Eugen-Gutmann-Gesellschaft in Frankfurt am Main

Dr. Wolfgang Röller en Lili Collas-Gutmann op 26 maart 2009 aanwezig bij een bijeenkomst van Eugen-Gutmann-Gesellschaft in Frankfurt am Main

Simon Goodman, kleinzoon van Fritz Gutmann en zoon van Bernard Gutmann/Goodman is bijna zijn hele leven bezig met het achterhalen van de kunstcollectie die in Bosbeek aanwezig was (foto Rick Loomes/Los Angeles Times)

Simon Goodman, kleinzoon van Fritz Gutmann en zoon van Bernard Gutmann/Goodman is bijna zijn hele leven bezig met het achterhalen van de kunstcollectie die in Bosbeek aanwezig was (foto Rick Loomes/Los Angeles Times)

Simon Goodman ontvngt van Suzanne Delehanty, directeur van het Zimmerli Art Museum in New Brunswick een schilderij terug van Hans Baldung Grien (1509), leerling van Dürer. Het doek behoorde toe aan zijn grootvader Fritz Gutmann en was door de Duitse bezetters in 1943 in beslag genomen.

Simon Goodman ontvangt januari 2011 namens zijn familie van Suzanne Delehanty, directeur van het Zimmerli Art Museum in New Brunswick, een schilderij terug vervaardigd door Hans Baldung Grien (1509), leerling van Dürer. Het doek behoorde toe aan zijn grootvader Fritz Gutmann op Bosbeek en was door de Duitse bezetters in 1943 in beslag genomen.

Renoir

Erfgenaam claimt in oorlog gestolen schilderij Renoir (De Volkskrant van 12-9-1997)

 

Gutmann

Informatie over documentairefilm ‘De grote nazi-Kunstroof’, in Nederland uitgezonden door de NCRV, Nederland1, 8 november,  1998.

Gutmann1

Einde van een halve eeuw procederen over oorlogskunst; in Heemstede woonachtige bankier Gutmann bezat uitgelezen collectie. (1) Haarlems Dagblad 19 april 2002.

Gutmann2

Vervolg van: Eind aan een halve eeuw procederen over oorlogskunst (H.D., 19 april 2002)

ADDENDUM: Drents Museum mag deurstuk ‘Allegorie op de Herfst’ behouden

Interieurfoto van salon met grisaille ‘de Herfst’ (foto Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed)

(Novum) “Het Drents Museum in Assen mag het omstreden kunstwerk Allegorie op de Herfst behouden. Het museum hoeft het werk niet terug te geven aan de erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaren. Dat heeft de Restitutiecommissie aanbevolen in een gepubliceerd advies. Het deurstuk, dat in de achttiende eeuw werd vervaardigd door Jacob de Wit, was voor de oorlog als deel van het landhuis Bosbeek in Heemstede eigendom van de joodse bankier en kunstverzamelaar Fritz Gutmann. Gutmann en zijn vrouw overleefden de Tweede Wereldoorlog niet, maar hun huis dat tijdens de oorlog in handen was geweest van de nazi’s, werd teruggegeven aan Gutmanns kinderen. De grauwschildering kwam bij het Drents Museum terecht, nadat de erfgenamen Huize Bosbeek in 1950 hadden verkocht. Het deurstuk dat in 1944 al was losgehaald van zijn vaste plek boven de salondeur, werd pas in 1954 teruggevonden. De erfgenamen zeggen dat ze dachten dat het kunststuk was verloren gegaan. De restitutiecommissie vond echter bewijs dat de familie wel wist van het bestaan van het werk en merkt de verkoop niet aan als ‘onvrijwillig bezitsverlies als direct gevolg van het naziregime.’ Een tweede claim van de erfgenamen van de familie Gutmann werd ook door de commissie afgewezen. In dit geval ging het om een zestiende-eeuwse schaal, die geclaimd werd door zowel de erven van Fritz Gutmann als zijn broer Herbert Gutmann. De schaal zou ten tijde van de verkoop ervan in 1942 al niet meer in bezit zijn geweest van de familie”. (18 september 2012)

Luchtfoto van Bosbeek na de uitbreidingen

Luchtfoto van Bosbeek na de uitbreidingen

Binnentuin Bosbeek met nieuwbouw verpleeghuis en kapel

Binnentuin Bosbeek met nieuwbouw verpleeghuis en kapel

Verpleeghuis Bosbeek Heemstede

Verpleeghuis Bosbeek Heemstede

P1000885

Ingang naar het monumentale landhuis van Bosbeek. Via een gang is dit pandmet het Zorgcentrum verbonden.  Thans Gastenhuis genoemd, welke naam herinnert aan de tijd dat de zusters naar Bosbeek kwamen voor retraites en vakanties en hier te gast waren. Sinds 1951 eigendom van de Zusters van ‘De Voorzienigheid;. In 1960 is hiernaast een klooster met ziekenafdeling gebouwd – hieruit zijn het Verpleeghuis en Zorgcentrum Bosbeek ontstaan. Deze zijn in 1997 gefuseerd met de Stichting Sint Jacob. Het Gastenhus, in gebruik voor het bestuur, bleef van de Congregatie.

P1000884.JPG

De door John Hope uit Italië overgebrachte antieke marmeren badkuip met aan beide zijden een sater is in de tuin van Bosbeek blijven staan.

Appendix Joods Monument Heemstede

4 mei 2015 is aan de Vrijheidsdreef een Joods monument onthuld met 162 namen van slachtoffers uit Heemstede

4 mei 2015 is aan de Vrijheidsdreef een Joods monument onthuld met 162 namen van slachtoffers uit Heemstede, waaronder Friedrich Eugen Bernard Gutmann en zijn echtgenote Louise Gutmann-von Landau.

Op het Joods monument in Heemstede staan ook de namen van het echtpaar Gutmann van Bosbeek

Op het Joods monument in Heemstede staan ook de namen van het echtpaar Gutmann van Bosbeek

P1000874

Foto van de voorzitter mw. Paola Koningsveld en secretaris Harald van Perlstein van de stichting Joods Monument Heemstede, op Koningsdag 27 april 2017 genomen bij de Treurbeuk van Bosbeek bij gelegenheid van het bezoek van Simon Goodman en echtgenote aan het huis van zijn grootvader in verband met een te verschijnen filmdocumentaire.

BIJLAGE: hoofdstuk de collectie Gutmann en Koenigs, uit: Gerard Aalders. Roof; de ontvreemding van joods bezit tijdens de Tweede Wereldoorlog. Den Haag, Sdu uitgevers, 1999

‘In 1941 wist Posse via een Berlijnse kunsthandelaar en Karl Haberstock, een prominent lid van de beoordelingscommissie voor Entarte Kunst, de hand te leggen…op vier schilderijen uit de Gutmann-collectie in Heemstede.

Gut1.jpg

vervolg collecties Gutmann en Koenigs, uit G.Aalders: ROOF. 1999, pagina 90

Gut2.jpg

Slot verzamelingen Gutmann en Koenigs. Uit: G.Aalders. Roof, pagina 91.

gut3

De in verband met Gutmann en Koenigs van belang zijnde noten (86-89) in het boek van G.Aalders. Roof, 1999, pagina 271.

Tentoonstelling over roofkunst in Bergkerk Deventer van 12 mei tot 27 augustus 2017

roofkunst

Bosbeek1.jpg

Artikel over tentoonstelling roofkunst in Deventer; door Daaf Ledeboer. De Volkskrant, 13 mei 2017 (1) Een bijschrift invoeren

Bosbeek2

Vervolg tentoostelling roofkunst, De Volkskrant (2)

Bosbeek4.jpg

In Deventer wordt de tentoonstelling Roofkunst voor, tijdens en na WOII ingericht. Eva Kleeman (links) en Daaf Ledeboer kijken toe. Foto Harry Cock/De Volkskrant, 13-5-2017

Bosbeek3.jpg

Slot van artikel over expositie Roofkunst in Deventer. De Volkskrant, 13 mei 2017

 

 

 

good

Bij de buste van pater familias Eugen Gutmann, oprichter van de Dresdner Bank, met rechts kleindochter Lili Collas Gutmann, woonachtig in Florechts en klinks achteracahterkleinzoon Simon, woonachtig in Californië, die zijn achternaam veramerikaanste tot Goodman.

 

 

Simon

Simon Goodman uit Los Angeles voor het doek ‘hertenjacht in een bos ‘van Jan Hackaert in het Mauritshuis, 2017

simon2.jpg

Jan Hackaert (1628-na 1685) voor het doek van een hertenjacht, Mauritshuis.Het was bezit van Eugen Gutmann en kwam via erfenis bij zoon Fritz Gutmann van Bosbeek terecht. In 1942 is het onder dwang verkocht aan Karl Haberstock, Berlijn. In 1952 gerecupereerd naar erven Gutmann en door hen verkocht aan kunsthandelaar S.Nijstadt. Vervolgens is het in 1971 verworven door het Mauritshuis en zal het schilderij te zien zijn op de tentoonstelling over roofkunst in de Bergkerk van Deventer.

APPENDIX; artikel over lot Piëta, herkomst erven Gutmann; door Micha Leefland en Ruud Priem, tegenwoordig in Museum Catharijneconvent. (Bulletin van de Vereniging Rembrandt, jaargang 22, nummer 1, voorjaar 2002, p. 18-20)

 

pieta1

Piëta 1 (Bulletin Ver. Rembrandt voorjaar 2012)

 

pieta2

vervolg Piëta, Gutmann

 

pieta3

Piëta (3)

 

pieta4.jpg

Vervolg Piëta (4)

 

pieta5.jpg

vervolg Piëta (5)

 

pieta6

Slot van artikel over Piëta (6)